Առաքինություններ | Araqinutyunner



Գրքեր

Առաքինություններ

Ի՞նչ է առաքինությունը` մարդկային կենսակե՞րպ, մտածելակե՞րպ, Աստծուց տրված շնո՞րհ:

«Առաքինություն» ընդհանուր հասկացության տակ նկատի ունենք այն արարքները, որոնք համապատասխան են բարոյական բարձր չափանիշներին, և այդ արարքները, վարմունքները կոչվում են առաքինություններ: Առաքինությունը, քանի որ իբրև ընդհանուր հասկացություն ենթադրում է առաքինությունների ամբողջականություն, առաքինի վարմունքների ընդհանրացում, չենք կարող բնութագրել որպես կենսակերպ: Կենսակերպ նշանակում է կյանքի, ապրելու ձև. գրաբարում «կեանք» բառը հայցական հոլովում դառնում է «կեանս», և այս ձևից բառակազմություններում հանդես գալիս սղված «ա» տառով, «կենս» ձևով, որով և «կենսակերպ» նշանակում է կյանքի կերպ: Առաքինություններն աստվածահաճո վարմունքներ են, և կյանքի կերպի հետ կապելով` կարող ենք ասել, որ կենսակերպ է առաքինություններով ապրելը:

Քրիստոս ցույց տվեց, որ մեղքն սկսվում է ոչ թե արտաքին գործողություններով, այլ դեռևս մարդկային ներաշխարհում մտքից սկզբնավորումով: Նմանապես և բարի վարմունքները, առաքինություններն սկսվում են մտքից, որով և դրանք առնչություն ունեն մտածելակերպի հետ: Առաքինություններ գործելու կարողությունը նաև աստվածային շնորհի զորակցությամբ է ձեռք բերվում: Սխալ կլինի ասելը, թե հավատացյալներին տրվող աստվածային շնորհից հեռու գտնվողներն առաքինություններ չեն գործում, սակայն միայն աստվածային շնորհի գործակցությունն է կատարյալ դարձնում առաքինությունը:

Եկեղեցու սպասավորներից հաճախ ենք լսում. «Աստծուն ճանաչելով և սիրելով է հնարավոր առաքինի գործեր կատարել»: Ուրեմն, կարելի՞ է ենթադրել, որ առաքինի են լինում հիմնականում քրիստոնյաները, հավատացյալները:

Ճիշտ չէ պնդել, որ ոչ քրիստոնյաները, անհավատներն առաքինություններ չունեն, առաքինի գործեր չեն կատարում: Առաքինի, բարոյական լինում են նաև անհավատները, աթեիստները: Քրիստոնյաների կողմից կատարվող առաքինությունները նույնությամբ կարող են կատարվել նաև անհավատների կողմից: Սակայն հավատքն է, որ կատարյալ է դարձնում առաքինությունը: Անհավատի պարագայում նրա առաքինության մեջ ինքնանպատակ քայլ կա` իր համար նաև հաստատելու բարոյականության, առաքինության սկզբունքով ապրելու իր որպիսությունը: Սրանից այն կողմ անցնելու կարողություն անհավատը չունի: Մինչդեռ հավատացյալը բարիքներ գործում է Աստծուն հաճոյանալու համար, ինչպես որ երեխաների կամ ծնողների հանդեպ բարիք ենք գործում նրանց հաճույք և ուրախություն պատճառելու, ոչ թե մեր բարոյական բարձր կարգավիճակում ինքնազգացողության հաստատման համար:

Անհավատի բարի վարմունքը մնում է մարդկային հարաբերությունների շրջագծում, հավատացյալի առաքինությունը նաև ելնում է այդ շրջագծից և բարձրանում դեպի Աստված` մեր սիրելի Հայրը, կյանքի Արարիչը: Առաքյալն ասում է, որ մենք Աստծո ժողովուրդ ենք, որպեսզի մեր առաքինությունները նվիրենք Նրան, ով մեզ խավարից կանչեց Իր սքանչելի լույսին (Ա Պետ. 2.9): Աթեիստը բարոյական կյանքով է ապրում և առաքինություններ գործում հանուն բարիքի, որն իրեն բարի համբավ ու պատիվ է բերում: Այստեղ գործունեության արդյունքը հանգչում է մարդու վրա: Սակայն քրիստոնյայի նպատակն իր պատիվը կամ փառքը չէ, այլ իր կյանքով Աստծուն փառավորելը, ինչպես առաքյալն է ասում. «Փառավորեցե՛ք Աստծուն ձեր մարմինների մէջ (Ա Կորնթ. 6.20), «ամեն ինչ արե՛ք Աստծու փառքի համար» (Ա Կորնթ. 10.31):

Աստծո հանդեպ սերը վերացնում է առաքինության մեջ ինքնանպատակ ընթացքը և բերում ջերմությունը Երկնավոր Հորը հաճելի լինելու: Իսկ առանց հավատի, ինչպես ասում է առաքյալը, անհնար է հաճելի լինել Աստծուն, քանի որ նա, ով մոտենում է Աստծուն, պետք է հավատա, որ Աստված կա և վարձահատույց է լինում նրանց, ովքեր փնտրում են Իրեն (Եբր. 11.6):

Այսօր գրեթե ամեն քայլափոխի մենք բախվում ենք քրիստոնեությունից տարբեր այլ «ճշմարտության», այլ օրենքների, որոնց շրջանցելը կամ որոնց միջով անցնելը երբեմն դժվար է, և կարծես թե պարտադրանք է լինում ենթարկվելու, հարմարվելու այդ ամենին: Մինչդեռ Աստված մարդուց պահանջում է ապրել առաքինի և անբասիր վարքով: Ինչպե՞ս դիմակայել այդ փորձություններին և միևնույն ժամանակ ապրել առաքինության բանաձևով:

Շատ կցանկանայի ասել, որ մենք ապրում ենք առաքինի ու քրիստոնեական միջավայրում: Բայց, դժբախտաբար, իրականությունն այլ է: Մեր այսօրվա իրականությունն իրենից ներկայացնում է քրիստոնեահեթանոսական մի խառնուրդ, որում լի են գայթակղություններն ու փորձությունները, հոգևոր կյանքի սպառնալիքները: Հեռուստատեսությամբ, փողոցի տեսարաններով, համացանցով, մարդկանց մերկություն ու անառակություններ ցուցադրող և այդպիսի մեղսալի կյանքը քարոզող ու գովազդող, ինչպես նաև արյունալի տեսարաններ ներկայացնող ֆիլմերով այսօր մեր կյանքը հեղեղված է գայթակղություններով, քրիստոնեական, բարեպաշտական կյանքից շեղող վտանգներով: Այդ վտանգները հարվածում և վնասում են հատկապես երեխաներին, որոնց պաշտպանելու համար բավարար միջոցներ ձեռք չեն առնվում: Երկրի օրենքները նախանձախնդիր չեն քրիստոնեական բարոյականության ամրապնդման, այլ պետական-հասարակական կյանքի կազմակերպման ու կարգավորման: Այս պայմաններում քրիստոնյայի վիճակն իրապես բարդանում է, քանզի քրիստոնեական վաղ շրջանում քրիստոնյաների հանդեպ ֆիզիկական հալածանքներն այսօր փոխարինվել են հոգեմտավոր հալածանքներով, որոնք հաճախ նույնքան կործանարար են: Կարո՞ղ է արդյոք անկյալ քրիստոնյան ներկա իրավիճակը բերի որպես արդարացում քրիստոնեական արժեքներից, Աստծուց իր հեռացման և հավատքի, հոգևորի հանդեպ նկատվող իներտության ու պասիվության: Ղովտի պատմությունը Հին Կտակարանից ասում է, որ ո՛չ: Ղովտն իր ընտանիքով ապրում էր մեղսագործություններով լի, նույնասեռականությամբ, անբարոյականություններով պղծված Սոդոմ քաղաքում, սակայն իր ընտանիքով անգամ այդպիսի պայմաններում պահել էր Աստծո և Նրա խոսքի հանդեպ հավատարմությունն ու նախանձախնդրությունը (Ծննդ. 19.1-3,6, 14, 16):

Արդի աշխարհի փորձություններին, գայթակղություններին դիմակայելու համար հարկ է շարունակել ապրել հավատքով, աղոթքով, պահեցողությամբ: Խոսքն ամենևին էլ այն մասին չէ, որ պետք է ճգնակեցությամբ զբաղվենք, թողնենք մեր առօրյան և ճգնավորներ դառնանք: Դրա համար առանձին մարդիկ իրենց հատուկ կոչումն ունեն: Սակայն մենք չպետք է մոռանանք, որ հավատքի ջերմությունը կենդանի է մնում սիրո և աստվածպաշտության զորությամբ, և մեր մտադրություններում ու ներաշխարհում միշտ առաջին տեղում պիտի լինեն բարձր արժեքները, և սրանցից վեր` Աստված: Այս կարգավորությունը մեծապես կօգնի` հաղթահարելու փորձությունները և ամուր պահելու քրիստոնեական կյանքով ապրելու վճռականությունը:

Ինչու՞ է սերը համարվում առաքինությունների աղբյուր:

Պողոս առաքյալն ասում է, որ անգամ հզոր հավատքն առանց սիրո ոչինչ է (Ա Կորնթ. 13.1-3): Նրա ուսուցումով հավատի, հույսի և սիրո համեմատության մեջ սրանցից մեծագույնը սերն է: Սերը բոլոր առաքինություններից համարվում է մեծագույնը, բայց այն նաև կարելի է համարել առաքինությունների աղբյուր, որովհետև առաքինությունները գործվում են սիրով: Հին Կտակարանի բազում պատվիրանները Նոր Կտակարանում Քրիստոս ամփոփեց ընդամենը մեկ պատվիրանի մեջ` սիրեցեք միմյանց: Մերձավորների հանդեպ սիրուն Քրիստոս ավելացրեց նաև թշնամիների հանդեպ սերը, որպեսզի մարդու սիրո ամբողջական արտահայտումը կատարյալ լինի: «Սերն է օրենքի լրումը»,- ասում է առաքյալը (Հռ. 13.10): Այսինքն` սիրո դրսևորումով արդեն իսկ կատարվում են բոլոր պատվիրանները, աստվածադիր օրենքները:

Սերն ավելի մեծ է հավատից ու հույսից, որովհետև սրանք վերանալու են, իսկ սերը մնալու է: «Բայց արդ, մնում են հավատ, հույս, սեր. սրանք` երեքը. և սրանցից մեծագույնը սերն է» (Ա Կորնթ. 13.13): Հավիտենության մեջ հավատքն իր տեղը զիջելու է տեսությանը, իսկ հույսը` տիրապետությանը, քանզի ինչին որ հավատում ենք, արդեն տեսնելու ենք, իսկ ակնհայտ իրողությունը հավատի կարիք չի զգում: Ինչի հանդեպ որ հույս ենք տածում, այն ստանալու ենք, իսկ հույսը դադարում է հուսացվածի տիրապետությամբ: Միայն սերն է, որ մնալու է, և սիրով է, որ շարունակելու ենք միանալ Աստծուն, Ում մասին Սուրբ Գիրքն ասում է. «Աստված սեր է» (Ա Հովհ. 4.8, 16):

Ներելու կարողություն ունենալը և՞ս առաքինության նշան է: Ներելը սիրո առկայության նշա՞ն է:

Եթե առաքինությունը սահմանում ենք որպես բարոյական բարձր չափանիշներին համապատասխան վարմունք, ուրեմն, ներելը ևս առաքինություն է: Ներելը նաև քրիստոսանմանության լավագույն ճանապարհներից է, որովհետև Քրիստոս ներեց մարդկանց մեղքերը, այդ մեղքերն Իր վրա վերցրեց և չարչարանք կրեց ողջ մարդկության փոխարեն:

Ներելը սիրո արտահայտության նշան է: Ինչի՞ համար ենք մենք ներում: Ներում ենք, որովհետև այս կամ այն չափով սիրում ենք նրան, ով մեր դեմ մեղք է գործել, սակայն ներում ենք նաև, որպեսզի մեղքն արգելք չլինի այդ անձի հետ հարաբերությունների վերացման կամ թշնամության հաստատման: Քրիստոս ներեց անգամ Իրեն խաչողներին (Ղուկ. 23.34)` սովորեցնելով, որ կարելի է ներել` անգամ խաչված լինելով: Ներման բացակայությունը մարդու մեջ առաջացնում է ժխտական զգացումներ` քեն, վրեժխնդրություն, բարկություն, որոնք ավելի ծանր մեղքեր կարող են բերել: Մինչդեռ ներելը մարդուն հեռու է պահում մեղքերից, նրան նմանեցնում Քրիստոսին և օգնում մեղանչած մարդկանց ևս դարձնել ավելի լավ ու առաքինի:

Ձեր կարծիքով ի՞նչ առաքինություններ են պակասում ժամանակակից մարդուն և հատկապես հայ մարդուն:

Ժամանակակից մարդուն ու նաև հայ մարդուն պակասող առաքինություններից է ողորմությունը: Չնայած, կարելի է ասել, որ այս առաքինությունը հավանաբար միշտ էլ պակասել է մարդկության կյանքում: Դեռևս Հին Կտակարանում Աստված մարգարեի միջոցով ասում է. «Ողորմություն եմ կամենում և ոչ` զոհ» (Օսեե 6.6): Այս բառերը Նոր Կտակարանում կրկնում է նաև Քրիստոս (Մատթ. 9.13, 12.7): Ողորմության պակասն է, որ աշխարհն այսօր կանգնեցրել է ճգնաժամի, աղքատության, դժվարությունների առաջ: Ոմանք ասում են, որ դրա մեղավորը ներկա կապիտալիստական հասարակարգն է, որը հնարավորություն է տալիս ձեռներեցության հմտությունը կամ ճարպկությունն ունեցող մարդկանց ունեցվածք կուտակել և այն պահել իրենց պահեստներում: Այդ ունեցվածքի պահպանումն է, որ վնասում է աշխարհին, մինչդեռ դրա տարածումը կարող էր շատ ցավեր դարմանել: Այս կարծիքի մեջ ճշմարտության բաժին կա, քանի որ այսօր ամբողջ աշխարհի հարստության ութսուն տոկոսը գտնվում է ողջ մարդկության քսան տոկոսի ձեռքում, և նրանք տնօրինում են իրենց մոտ կուտակված աշխարհի այդ հարստությունը` ըստ իրենց անձնական հաճույքների կամ հայեցողության: Սակայն կապիտալիզմի ջատագովներից մեկն ասում է, որ այս հասարակարգը ստեղծված կացության մեջ որևէ մեղք չունի. այն լավագույնս կատարում է իր առաքելությունը արտադրության, աշխատանքի կազմակերպմամբ, դրանց արդյունքների ապահովմամբ: Տնտեսական համակարգը որևէ կապ չունի բարոյականության հետ, իսկ ագահությունը, նյութականն ամենից ավելի արժևորելը մարդկանց մոլորություններն են, որոնցից Եկեղեցին պետք է իր քարոզներով հեռու պահեր և հորդորեր առավել շատ ողորմության գործեր կատարելու: Ուրեմն, ներկա իրավիճակը ոչ թե կապիտալիզմի մեղավորությունն է, այլ Եկեղեցու առաքելության ձախողման հետևանք է, որը չի կարողացել ողորմության, մարդասիրության, աջակցության հորդորները ցանկալի չափով հասցնել մարդկանց:

Գուցե և Եկեղեցին պատասխանատվության իր մեծ բաժինն ունի ներկա անցանկալի իրողությունների առնչությամբ: Սակայն մարդիկ անգամ ողորմության, նյութական շռայլություններից հեռու մնալու շարունակական խրատների պարագայում կարող են ականջալուր չլինել և անգամ մեծապես վնասել խրատողներին: Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանի օրինակը ցույց է տալիս, թե ինչ կարող է լինել, երբ երկրի ազդեցիկ դեմքերին բացեիբաց մեղադրում են և հորդորում հարստությամբ չտարվել, այլ ողորմության գործեր անել: Հովհան Ոսկեբերանի հորդորները նրա դեմ լարեցին Արկադիոս կայսերը և հատկապես Եվդոքսիա թագուհուն: Ի վերջո, սրբին հալածեցին և աքսորեցին: Աքսորավայր գնալու ճանապարհին Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանը եղավ Հայաստանում և աքսորողների ծաղրի, հալածանքների տակ ճանապարհին կնքեց իր մահկանացուն` ասելով իր հայտնի խոսքերը. «Փառք Քեզ Աստված, փառք Քեզ, ամեն ինչի համար փառք Քեզ»: Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանի այս փառաբանությունն ամեն օր կրկնվում է ժամերգությունների ընթացքում, այն անբաժան մաս է կազմում ժամերգության մաղթանքի: Այս սրբի օրինակը ոչ թե պետք է վախեցնի հոգևորականներին լռելու երկրի ազդեցիկների ու հարուստների առջև, այլ նմանվելու նրան առաքինությունների հորդորով` ուղղված բոլոր մարդկանց` և՛ ունևորներին, և՛ կարիքավորներին:

Գաղտնիք չէ, որ մեր երկրի շատ ազդեցիկ մարդիկ, պետական պաշտոնյաներ, պատգամավորներ մեծահարուստ կամ մեծահարուստ ընտանիքների մարդիկ են: Սիրով պետք է նրանց քաջալերել, որպեսզի կատարեն կամ շարունակեն կատարել ողորմության գործեր` ողորմության մեջ ժլատություն չանելով, որովհետև հարյուրին կամ հազարին օգնելու կարողություն ունեցողի կողմից ընդամենը մեկին կամ տասին օգնելը ժլատություն է: Հարուստ լինելը մեղք չէ, Աբրահամը ևս հարուստ էր, Հոբ Երանելին ևս հարուստ էր, փարավոնի խորհրդական դարձած Հովսեփը ևս հարուստ էր, Քրիստոսի հետևորդ և Տիրոջ գերեզմանի քարանձավը գնած Հովսեփ Արիմաթացին ևս հարուստ էր: Աստված ոմանց տալիս է հարստություն ունենալու հաջողություն` նրանց բարի լինելու համար, ոմանց էլ, ովքեր չար կամ անհավատ են, հնարավորություն է տալիս հարստություն կուտակելու, որպեսզի դատաստանի օրը, երբ նրանք դատապարտվեն, չասեն Աստծուն, թե` ինձ ի՞նչ էիր տվել, որ Քեզ հավատայի կամ սիրեի: Ամեն դեպքում նկատի ունենալով ողորմության առաքինության պակասն աշխարհում` պետք է ավելի բարձր հնչի Եկեղեցու քարոզը` ողորմության գործեր անելու, իսկ ողորմություն անողներին հիշեցվի Քրիստոսի հորդորը. «Զգու՛յշ եղեք, որ ձեր ողորմությունը մարդկանց առջև չանեք, որպես թե այն լիներ ի ցույց նրանց. այլապես վարձ չեք ընդունի ձեր Հորից, որ երկնքում է: Այլ երբ ողորմություն անես, փող մի՛ հնչեցրու քո առջև, ինչպես անում են կեղծավորները ժողովարաններում և հրապարակներում, որպեսզի փառավորվեն մարդկանցից: Ճշմարիտ եմ ասում ձեզ, ա՛յդ իսկ է նրանց վարձը: Այլ երբ դու ողորմություն անես, թող քո ձախ ձեռքը չիմանա, թե ինչ է անում քո աջը, որպեսզի քո ողորմությունը ծածուկ լինի, և քո Հայրը, որ տեսնում է, ինչ որ ծածուկ է, կհատուցի քեզ հայտնապես» (Մատթ. 6.1-4):

 

Տեր Ադամ քհն. Մակարյան

10.04.18
ԲաԺանորդագրվել
Ընթերցել նաև
Օրհնությամբ ՝ ԱՀԹ Առաջնորդական Փոխանորդ Տ․ Նավասարդ Արքեպիսկոպոս Կճոյանի
Կայքի պատասխանատու՝ Տեր Գրիգոր քահանա Գրիգորյան
Կայքի հովանավոր՝ Անդրանիկ Բաբոյան
Web page developer A. Grigoryan
Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են Զորավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի 2014թ․