Նախանձի և խանդի մասին | Nakhandzi Ev Khandi Masin



Գրքեր

Նախանձի և խանդի մասին

Ինչպե՞ս են բնորոշվում նախանձը և խանդը եկեղեցական հեղինակների ուսուցմամբ:

Նախանձը մարդու վշտանալն է ուրիշների հաջողության համար և ուրախանալն է այլոց անհաջողություններով: Եկեղեցական հեղինակները նախանձը համարում են կործանարար մեղք, որովհետև նաև այս բառը, ինչպես նշում է Սուրբ Գրիգոր Տաթևացին, նշանակում է, որ մարդը նախ իր անձին և հոգուն է վնասում, ապա` բարեկամներին, ընկերներին: Նախանձը համարվում է չար ուժերի ազդեցության հետևանք, եկեղեցական հեղինակները նույնիսկ օգտագործում են «նախանձի դև» արտահայտությունը: Նախանձը նախ և առաջ սատանայի մեղքն է, որովհետև սատանան նախանձեց Աստծո կողմից մարդուն տրված փառքին ու բարերարություններին, և չկարողանալով վրեժխնդիր լինել Աստծուց` վրեժխնդիր եղավ մարդուց: Ինչպես ասվում է Սողոմոնի իմաստության մեջ «Մահը աշխարհ է եկել բանսարկուի նախանձով» (2.24):

Նախանձոտը կոչվում է նախանձաբեկ, որովհետև նախանձի զգացումը մշտապես բեկում և խորտակում է այդպիսի մարդու սիրտը: Նախանձը ներքնապես քայքայում է մարդուն, ինչպես ժանգը` երկաթին: Նախանձ մարդը չի բացահայտում իր զգացումները, թաքցնում է այն մարդուց, ում հանդեպ ունի այդ դատապարտելի զգացումը, իրեն սիրալիր ցույց տալիս: Սակայն ինչպես ներսից վառվող հարդը դրսից մաքուր է երևում, բայց սկսված կրակը ներքին կողմից վառում և կործանում է այն, այսպես էլ նախանձոտ մարդու հետ է լինում: Նախանձը շատ ավելի վատ է արծաթասիրության մեղքից, որովհետև արծաթասերը, փողասերն ուրախանում է, երբ ինքն է ստանում, իսկ նախանձոտն ուրախանում է, երբ ուրիշը չի ստանում` այլոց անհաջողությունն իր համար հաջողություն համարելով: Նախանձն ավելի վատ է բարկության մեղքից, որովհետև բարկությունը լինում է չարիքների, չար գործերի համար, իսկ նախանձը լինում է բարիքների համար: Օրինակ` բարկանում ենք, երբ մեկը թերի է հավատքով կամ անկարգ է գործերում կամ թշնամի է մեզ: Սակայն նախանձը պատահում է, երբ նախանձոտ մարդիկ տեսնում են, որ մարդն ուղիղ է հավատքի մեջ ու սրբակենցաղ և փառավորվում է գործերով:

Խանդը տարբեր է նախանձից, այն իր ունեցածը` հիմնականում սիրելի էակին կորցնելու երկյուղն է, կամ` իր հանդեպ ուշադրության նվազման հետ կապված վախը: Այն հատկանշվում է զայրույթի, անօգնականության, կորցնելու վախի զգացումների միատեղմամբ: Խանդը հանդիպում է նաև երեխաների մոտ, երբ ավագ երեխան խանդում է իրենից ավելի փոքրին, երբեմն վնասում նրան, որովհետև կարծում է, թե ծնողների ուշադրությունը կրտսեր եղբոր կամ քրոջ պատճառով իր հանդեպ պիտի պակասի:

Խանդը մեծապես վնասում է այդ զգացումը կրող մարդուն, վատ անդրադառնում ամուսինների հարաբերության վրա: «Հզոր է սերը մահվան պես, խանդը դաժան է դժոխքի նման, նրա թռիչքը նման է հրի բոցի թռիչքին»,- խանդի վնասակար լինելն այսպես է նկարագրվում Երգ Երգոցում (8.6): Դրա համար Աստվածաշունչը խրատում է հեռու մնալ խանդից, ինչպես նաև առիթներ չտալ խանդելու. «Մի՛ խանդիր սրտակից կնոջդ և չար խորհուրդներ մի՛ հարուցիր քո նկատմամբ»,- ասվում է Սիրաքի իմաստության մեջ (9.1):

 

Նախանձը համարվում է յոթ մահացու մեղքերից մեկը, խանդը` ոչ: Ո՞րն է մեղքի մահացու և ոչ մահացու լինելու սահմանումը: 

Եկեղեցական հեղինակների ուսուցմամբ կան յոթ մահացու մեղքեր, որոնք են` հպարտություն, նախանձ, բարկություն, ծուլություն, ագահություն, որկրամոլություն, բղջախոհություն: Այս մեղքերը կոչվում են մահացու, որովհետև կարող են ուրիշների, մինչև իսկ սեփական մահվան պատճառ դառնալ: Մահացու մեղքը հաճախ առնչվում է ոչ միայն ֆիզիկական մահվանը, այլև հոգևոր մահվանը, որովհետև այդ մեղքերի մեջ հարատևողը կարող է հոգևոր մահ ունենալ: Հոգևոր մահ է կոչվում չար ընթացքներով Աստծուց հեռանալը, Տիրոջից հեռու գտնվելը: Նախանձը նաև մեծ ատելություն է բերում, որը կարող է պատճառ դառնալ նույնիսկ մարդասպանության: Սուրբ Գիրքն ասում է. «Ամեն ոք, ով ատում է եղբորը, մարդասպան է» (Ա Հովհ. 3.15): Այսպես էր, որ Կայենը, իր եղբորը նախանձելով, սպանեց նրան (Ծննդ. 4.5-8):

Նախանձից Հովսեփին չարություն արած եղբայրներն ի՞նչ վնաս բերեցին Հովսեփին, ում ցանկացան կործանել (Ծննդ. 37.3-4, 18-36): Չէ՞ որ նա Եգիպտոսի տիրակալ դարձավ, իսկ եղբայրները երկար ժամանակ սովի մեջ էին: Աստված ամեն ինչ տեսնում է և անպատիժ չի թողնում չար գործերն ու զգացումները: Նախանձոտն ինքն է իրեն ներսից մաշում, ապա նաև իր նախանձի պատճառով դժբախտությունների մատնվում: Առակաց գիրքն ասում է. «Ընկերոջ համար հոր փորողն ինքն է ընկնելու նրա մեջ» (26.27): Նաև Դավիթ սաղմոսերգուն է ասում. «Նա ով փոս փորեց, խորացրեց, հենց ինքն էլ ընկավ այն փոսը, որ նա պատրաստեց» (Սաղմ. 7.16): Նախանձից եղբորը սպանած Կայենն Աստծո անեծքին արժանացավ (Ծննդ. 4.10-11) և ինքն էլ սպանվեց Ղամեքի կողմից (Ծննդ. 4.23): Նախանձից իրենց եղբայր Հովսեփին վնասածները սովի ու չարչարանքների մատնվեցին (Ծննդ. 42.1-3, 17, 22, 43.1-2, 44.12-14, 47.4): Նախանձից Մովսես մարգարեին բամբասած նրա քույր Մարիամը բորոտությամբ տառապեց (Թվ. 12.1-2, 9-10): Իր հայր Դավիթ թագավորից նախանձի պատճառով թագավորությունը խլելու համար պայքարած Աբիսողոմը սպանվեց պատերազմում (Բ Թագ. 18.9, 14-15): Քրիստոսին մահ պատճառած հրեաները 70 թ. Երուսաղեմի գրավման ժամանակ Վեսպասիանոս կայսեր որդի Տիտոսի միջոցով պատժվեցին, սպանվեցին, շուրջ հարյուր հազարը գերվեցին, շատերն իրենց երկրից տարաշխարհ ցրվեցին: Հրեա պատմիչ Հովսեփոս Փլավիոսը նույնիսկ հաղորդում է, որ Երուսաղեմի պաշարման ժամանակ հրեաների թշվառությունը, սովն այն աստիճանի էր, որ անգամ մայրերը, քաղցից մտագարված, մորթում և ուտում էին իրենց զավակներին, ինչից գարշեցին այդ ամենին ականատես հռոմեացիները:

 

Մարդիկ հաճախ են գործածում «բարի նախանձ», «չար նախանձ» արտահայտությունները: Ի՞նչ կասեք այս տարբերազատման մասին, և ունե՞ն արդյոք նախանձը և խանդն ընդհանրություններ:

Նախանձը և խանդը ընդհանրություններ ունեն դրական իմաստով, որովհետև «նախանձ» բառը կարող է նշանակել նաև նախանձախնդրություն, իսկ «խանդ» բառի առաջնային իմաստն է խանդավառություն, եռանդ, ոգևորություն: Խանդավառություն, նախանձախնդրություն իմաստով «նախանձել» բայը գործածված է Առակաց գրքում (6.6). «Մրջյունի մո՛տ գնա, ո՛վ ծույլ, նախանձի՛ր նրա գործերին և իմաստո՛ւն եղիր նրանից ավելի»:

Եկեղացական հեղինակներից նախանձի մասին առանձին ճառեր ունեն Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանը, Սուրբ Բարսեղ Կեսարացին, մեր հայ եկեղեցական հեղինակներից` Սուրբ Գրիգոր Տաթևացին: Հովհան Ոսկեբերանը և Բարսեղ Կեսարացին խոսում են դատապարտելի նախանձի մասին, սակայն Գրիգոր Տաթևացին առանձնացնում է նախանձի տեսակները` ասելով, որ նախանձը լինում է չար և բարի: Նախանձը չար է, երբ բարի մարդուն տեսնելով` ցավում են, որ նա բարիքներ ունի և կամ ուրախանում են, երբ մեկին չար բան է պատահում: Նախանձը չար է նաև այն դեպքում, երբ մեկը, չարագործների վատ ընթացքը տեսնելով, ինքը ևս ուզում է նմանվել նրանց: Նախանձը բարի է, երբ մարդը, բարի գործեր տեսնելով, ցանկանում է ինքը ևս դրանք գործել: Այս բարի գործերից Սուրբ Գրիգոր Տաթևացին նշում է պահքը, աղոթքը, ողորմությունը, հավատը, հույսը, սերը: Սրա համար է առաքյալն ասում. «Նախանձախնդիր եղեք շնորհների» (Ա Կորնթ. 12.31, 14.1, 12): Այսպիսի նախանձը բարի է ու հաճելի Աստծուն և մարդկանց ևս բարի է երևում: Այսինքն` եթե նախանձը ուրիշի բարիքների համար ցավալը, վշտանալը չէ, այլ ուրախանալը և նույնպես այդպիսի բարիքներին հասնելու նախանձախնդրությունը, ապա այդպիսի նախանձը բարի է կոչվում:

 

Ճի՞շտ է, որ նախանձը մարդու` սեփական անձի հանդեպ ունեցած թերարժեքության հետևանք է:          

Նախանձը նախ և առաջ չարության և ոչ թե մարդու թերարժեքության զգացման հետևանք է: Թերարժեքությունը մի զգացում է, որով տառապում են բազմաթիվ մարդիկ: Թերարժեքության մտածումը մարդու ժամանակի և մտքերի մեծ մասն սպառում է ուրիշի ենթադրյալ կարծիքների մասին անընդհատ մտածելու, թերարժեքություն ունեցող մարդու կողմից շատ հաճախ առանց հիմքի ենթադրություններ անելու այլոց՝ արդեն եղած կամ ապագայում լինելիք կարծիքների մասին: Եվ դա հարկադրում է կյանքը կառուցել, գործերը, վարվեցողությունը, խոսքերն արտահայտել ոչ թե ըստ սեփական կամքի կամ Աստծո կամքի համաձայն, այլ հիմնականում` դիմացի մարդկանց ենթադրյալ կարծիքների նկատառումով: Այս դատարկ զբաղմունքը բերում է երկչոտություն, մարդկային հարաբերությունների մեջ սխալ դիրքորոշումներ: Պետք է անհապաղ դադարել մշտապես ուրիշի կարծիքների մասին ամբողջ օրը մտովի դատողություններ անելուց, և փոխարենը մտածել Աստծուն փառաբանության, սեփական գործերի ու ծրագրերի, սիրով ու արդարությամբ ըստ Աստծո կամքի ապրելու մասին: Ուրիշների կարծիքի մասին թերարժեքության բարդույթով տառապողների մտածումը դադարեցնելը մեծ թեթևություն և հանգստություն կբերի, մարդն ի վերջո կազատվի ինքն իրեն անհարկի մտքերով տառապանքներ պատճառելուց և խաղաղ հոգով ավելի արդյունավոր գործեր կկատարի: Ուրեմն, նախանձը թերարժեքության հետևանք չէ, որովհետև թերարժեքությունը ստիպում է մարդուն ոչ թե վշտանալ ուրիշների հաջողությունների համար, այլ միշտ սիրաշահել և հաճոյանալ ուրիշներին: Այսպիսով, նախանձը գալիս է չարի գայթակղությունից և մարդուն ևս մղում չար գործողությունների անգամ իրեն բարիք անողների հանդեպ: Այսպես Սավուղ թագավորը նախանձեց Դավթին, ով և՛ իրեն, և՛ ողջ ժողովրդին փրկեց պատերազմից ու կոտորածից` Գողիաթին հաղթելով: Սավուղը նախանձեց միայն այն պատճառով, որ ժողովուրդը Դավթին ավելի գովեց, քան իրեն (Ա Թագ. 18.7): Այսպես նաև հրեաները նախանձեցին Քրիստոսին և խաչեցին Նրան, ով իրենց մեջ հրաշքներ էր գործում, քաղցածներին կերակրում, դևերին քշում, մեռյալներին հարություն տալիս: Այսպես նաև մարդը նախանձում է մեկին, ով իրեն ոչ մի չարիք չի արել:

Մեկ ուրիշի` բարիքներով լի կյանքը նշանակում է, որ Աստված փառավորվում է նրա միջոցով: Ոսկեբերանը նշում է, որ նախանձ մարդը կարող է ասել, թե իրեն վշտացնում է ոչ թե ուրիշի բարիքը, այլ ինքը ցանկանում է, որ Աստված փառավորվի հենց իր և ոչ թե ուրիշի միջոցով, որովհետև նախանձոտը կարծում է, որ ինքն ավելի արժանի է բարիքների, քան մյուսները: Հետևաբար, նախանձի մեջ նաև հպարտություն, գոռոզություն կա, և պատահական չէ, որ յոթ մահացու մեղքերի շարքում նախանձն անմիջապես հպարտությունից հետո է հիշվում: Հատկապես այս երկու մեղքերը սատանայի մեղքերն են` հպարտություն Աստծո դեմ և նախանձ մարդու հանդեպ: Պետք է հեռու մնալ մարդուն սատանային նմանեցնող և չարին գործակից դարձնող մեղքերից:

           

Իբրև չարիք` նախանձը բացասական ազդեցություն է թողնում մարդու հոգևոր և բարոյական կյանքում: Ինչպիսի՞ հետևանքներ այն ունի հասարակության մեջ:    

Նախանձի արատավոր հատկությունն այն է, որ չար զգացում է բերում ոչ թե օտարի, այլ հատկապես բարեկամի, հարազատի, հարևանի հանդեպ: Մարդը չի նախանձում այլազգիներին, այլ հենց իր ազգակցին, իսկ իր ազգակիցներից` իր նմանին կամ իր մերձավորներին: Քաղաքացին չի նախանձում զինվորին և ոչ էլ իշխանը` հողագործին, այլ նմանը` իր նմանին, թագավորը` թագավորին, արհեստավորը` իր գործակցին, գյուղացին` մեկ ուրիշ գյուղացու, հոգևորականը` մեկ ուրիշ հոգևորականի, ինչպես ասում են Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանը, Սուրբ Գրիգոր Տաթևացին: Այսպիսի նախանձը բերում է հասարակության մեջ սիրո պակասի, և այդ նույն հասարակության մեջ վատ պատահարների տարածման, որովհետև նախանձը վշտեր ու տրտմություն, Աստծո պատիժն է բերում նախանձոտ մարդուն: Ահա այսպես էլ մի հասարակության մեջ նախանձը պակասեցնում է սերը և տարբեր նեղություններ ու դժբախտություններ բերում:

Նախանձը նաև հասարակության մեջ սնոտիապաշտությունների տեղիք է տալիս` վնասելով հավատքի ճիշտ ընկալումը: Այսպիսի սնոտիապաշտություններից է նախանձ մարդու չար աչքից պաշտպանվելու համար աչքուլունքների, փշերի գործածությունը, ինչն ընդունելի չէ քրիստոնյաների համար, քանզի մեր զորությունը մեր հավատքն է, տերունական խաչը և ոչ թե տարբեր անսուրբ առարկաներ: Պարզվում է, որ այս սնահավատությունը եղել է դեռևս քրիստոնեության վաղ շրջանում, որի մասին խոսում է Սուրբ Բարսեղ Կեսարացին: Նախանձի մասին իր ճառում նա ասում է, որ նախանձով տառապողներին ավելի վնասակար են համարում, քան թունավոր կենդանիներին, որոնք իրենց թույնը վերքի միջոցով են մարդու մեջ ներարկում և նրանց կծած տեղը աստիճանաբար ավելի է վնասվում: Մինչդեռ նախանձոտների մասին մտածում են, որ նրանք նույնիսկ մի հայացքով կարող են վնասել մեկի առողջությունը, մյուսի գեղեցկությունը, մեկ ուրիշի հաջողությունը և այլն, կարծես նախանձոտ աչքերից վնասակար մի բան է հեղվում: «Ես մերժում եմ այսպիսի սնահավատությունը,- ասում է Սուրբ Բարսեղ Կեսարացին,- որովհետև այն ծեր կանանց կողմից է ներմուծված, բայց հաստատում եմ, որ բարին ատող դևերը, երբ մարդկանց մեջ դևերին հատուկ կամայականություններ են գտնում, օգտագործում են բոլոր միջոցները` նրանց գործածելու իրենց սեփական մտադրությունների համար, որով և նախանձոտների աչքերը ևս գործածում են իրենց կամքին ծառայության համար»: Պետք է իմանալ, որ հավատքն է չարիքների դեմ պատվար լինում, մինչդեռ սնոտիապաշտական առարկաների, թալիսմանների գործածությունը վնասում է մարդու հավատքը, հոգևոր առումով տկարացնում մարդուն և թույլ տալիս չարի հարձակման: Դրա համար պետք է ինքներս մեզ կործանարար դևերի ծառաներ չդարձնենք:

Հասարակության մեջ այլ դասի և ոչ մերձավորների բարիքների հանդեպ հասարակության շատ անդամների դժգոհությունն արդեն տարբեր է նախանձից. այն գալիս է արդարության պահանջից: Հասարակության մեջ ի հայտ է գալիս այդ դժգոհությունը, երբ հասարակությունը խիստ բևեռացվում է, այսինքն` ակնհայտորեն բաժանվում է մեծահարուստների և աղքատների, ընդ որում այդ մեծահարուստներն իրենց աղքատ քույրերի ու եղբայրների քաղցած հայացքների առջև իրենց ահռելի շռայլություններ են թույլ տալիս: Այս դեպքում ոչ թե նախանձի` ուրիշի բարիքների համար վշտանալու հատկությունն է դրսևորվում, այլ հաշվետվության և բացատրության կարիքը, քանի որ շատերի համար անհասկանալի է մնում, թե նույն երկրի նույն պայմաններում ապրող մարդիկ ինչպե՞ս հանկարծ նյութական ունեցվածքով այսքան տարբերությունների մեջ ընկան, և կամ ինչպե՞ս ներկայիս ֆինանսատնտեսական ճգնաժամը պայմանների վատթարացումով հարվածում է հասարակ ժողովրդին, իսկ այլոց ֆինանսատնտեսական գործերը ծաղկում են ապրում: Երկրում երկակի չափանիշների գործածումը` օրենքի, արդարադատության, ազատ գործունեության շրջանակներում` պայմանավորված հարուստ և աղքատ, հեղինակություն և պարզ աշխատավոր լինելու նկատառումներով, մեղմ ասած, չի նվազեցնում արտագաղթը, աղքատությունը, նեղությունները, և ավելին` սրանով ժողովուրդը ազգ լինելուց վերածում է զանգվածի, որին կարող են կամազրկել, ձևավորել ըստ ուզածի, և որը կարոտ է իրեն վերևից նետված նյութականի փշրանքների, որի առկայության դեպքում նույնիսկ միմյանց կարող են վնասել` մեկը մյուսից ավելի ունենալու համար:

Արդարադատության և օրենքի կիրառման երկակիության պնդումը բամբասանք կամ չարախոսություն կարող է լինել, երբ արվում է անձնական հակակրանքի կամ սուբյեկտիվ կարծիքի դեպքում: Սակայն մենք այսօր սա բարձրաձայնում ենք, որովհետև մանրամասներին, հատուկ տեղեկություններին իրազեկ չլինելու բացը լրացնում են Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի հատուկ ուսումնասիրությունների վրա հիմնված զեկույցները և նրա բարձրաձայնումները: Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանն ասում է, որ գողություն է ոչ միայն մեկի ունեցվածքը հափշտակելը, այլև գողություն է ունենալը և ողորմությունը չանելը: Սուրբ Հովհան Մանդակունին ասում է, որ քիչ ունեցողի քիչ ողորմությունը Աստծուն հաճելի է, սակայն շատ ունեցողի քիչ ողորմությունն արդեն ժլատություն է: Այսպիսով, պետք է նման հասարակության մեջ դադարի գողությունը ողորմության գործերով, քանզի դրանով է արտահայտվում նաև արդարությունը, այս դեպքում` սոցիալական արդարությունը հասարակության ներսում: Արդարություն անել կարողացող, բայց արդարություն չկատարող մարդը, ի վերջո, կտեսնի իր հանդեպ Աստծո արդարադատությունը: Այդ իսկ պատճառով ավելի լավ է նախապես արդարության, բարության, ողորմության գործեր անել և Աստծո պատժի փոխարեն Աստծո օրհնությունները ժառանգել:

 

Մարդը կարո՞ղ է լիովին ձերբազատվել նախանձից: Եթե այո, ապա ինչպե՞ս:

Մարդը պետք է իմանա, որ եթե վշտանալ է պետք, ապա հարկ է վշտանալ ոչ թե ուրիշի բարիքների, այլ սեփական դժվարությունների ու նեղությունների համար: Քրիստոս ասում է. «Եթե սիրեք միայն նրանց, որոնք ձեզ սիրում են, ձեր վարձն ի՞նչ է. չէ՞ որ հեթանոսներն էլ նույնն են անում» (Մատթ. 5.46): Եթե իրեն սիրողներին սիրողը հեթանոսներից լավը չի համարվում, ապա ի՞նչ ներում կստանա նա, ով վնաս է հասցնում իրեն ընդհանրապես չվնասած մարդուն: Շատերի համար հեշտ է վշտի մեջ ընկերոջ հետ լինել, բայց դժվար է ուրախանալ ընկերոջ ուրախությամբ մարդու մեջ ծագող նախանձի պատճառով: Նախանձ մարդն իր մխիթարությունը գտնում է ուրիշի դժբախտության մեջ` տեսնելով իր նախանձը գրգռողներից որևէ մեկի անկումը:

Սուրբ Գրիգոր Տաթևացին, նախանձից զգուշացնելով, դիպուկ համեմատություններով հոգեշահ խորհուրդներ է տալիս: Ինչպես մարմնի անդամները սիրում են միմյանց, նույնպես և մենք պետք է միմյանց սիրենք: Մի անդամը չի նախանձում մյուսին, թեպետ և չունի նրա հատկությունն ու գործը: Օրինակ` ձեռքը չի նախանձում աչքերին, և ոչ էլ ոտքերը` ձեռքերին: Նույնպես և Եկեղեցու մարմնի մեջ մեկը վերին անդամ է` ինչպես առաջնորդները, մյուսը` վերջին, ինչպես գործավորները, մեկ ուրիշն էլ միջին` ինչպես ունևորներն ու մեծատունները, ոմանք էլ աղքատ են և ծառայում են մեծատուններին: Եվ պետք չէ, որ մի մարդը նախանձի մյուսին:

Մարմնի անդամները, կարելի է ասել, սիրում են միմյանց, քանի որ մի անդամը այլ անդամներից չի խնայում իր գործերը, այլ ձրիաբար բաշխում է: Այսպես աչքերն իրենց լույսը տալիս են ձեռքերին և ոտքերին: Նույն կերպ էլ մենք պետք է բաշխենք մեր գործերը` մարդկանց օգնելով, բարերարություններ, ողորմություններ անելով:

Յուրաքանչյուր մեղք բուժելի է հատկապես դրան հակառակ առաքինության գործադրումով: Այսպես, ամբարտավանության դիմաց դրվում է խոնարհություն գործելը, նախանձի և ատելության դիմաց` սերը, բարկության դիմաց` հեզությունը, ծուլության դիմաց՝ ժրությունը, ագահության և արծաթասիրության դիմաց` ողորմությունը, որկրամոլության դիմաց` պարկեշտությունը, ըստ որի` պետք չէ գինով հարբել և մսով հագենալ, վատ խոսքերի և հայհոյության դեմ` մեղան ու փառաբանությունը, ծաղրի ու կատակերգության դեմ` լացը և միշտ հոգևորի մասին խոսելը, բամբասանքի դեմ` լռությունը: Այս հորդորներից երևում է, որ նախանձ ունենալու պարագայում պետք է ջանանք սեր դրսևորել, որից նախանձի զգացումը նահանջում է` տեղը զիջելով Քրիստոսապատվեր սիրո դրսևորմանը: Սուրբ Գրիգոր Տաթևացին ասում է. «Մի՛ ատեցեք եղբայրներին չար նախանձով, այլ սիրեցե՛ք նրանց սուրբ սրտով, քանի որ սերն Աստծուց է (Ա Հովհ. 4.7). և ով սիրում է եղբորը, սիրում է Աստծուն (հմմտ. Ա Հովհ. 4.20): Իսկ նախանձն ու ատելությունը սատանայից են»:

 

Երբեմն խանդի մասին խոսելիս, այն բնորոշում ենք որպես անսահման սիրո արդյունք կամ անվստահության հետևանք: 17-րդ դարի ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ և փիլիսոփա Ֆրանսուա դը Լարոշֆուկոն, սակայն, ասել է. «Խանդի մեջ մեկ բաժինը սեր է, իննսունինը բաժինը` ինքնասիրություն»: Այս դեպքում խանդը կարելի՞ է մեղք համարել:

Խանդը ծնվում է առանձնահատուկ մի մարդու հանդեպ սեփականատիրության զգացումից, ուրիշի անձը սեփականացնելու ցանկությունից: Ճիշտ է այն նկատառումը, որ եթե նույնիսկ խանդն առաջանում է սիրուց, ապա` ոչ թե ճշմարիտ, այլ էգոիստական սիրուց: Սեփականատիրոջ զգացումը հակառակ է մերձավորին ծառայությանը, որ պատվիրեց Քրիստոս (Ղուկ. 10.30-37):

Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանն այսպես է դիմում խանդոտ մարդուն. «Ասա՛ ինձ, ինչո՞ւ ես ողջ օրը քեզ տրամադրում ընկերներիդ, իսկ կնոջդ` միայն երեկոները: Այդպես վարվելով` չես կարող կասկածները վանել: Եվ եթե կինը մեղադրում է քեզ, մի՛ վիրավորվիր, դա ընկերության և ոչ թե հանդգնության նշան է, դա բոցավառ սիրո, ջերմ համակրանքի և նախազգուշացման մեղադրանք է: Նա վախենում է, որպեսզի որևէ մեկը չգողանա իր ամուսնական առագաստը, իրենից չխլի բարձրագույն բարիքը, չզրկի իր գլխից»: «Ոչնչանում է նաև սերը, եթե վրդովված է խանդով»,- ասում է Սուրբ Եփրեմ Ասորին:

Խանդի հիվանդությամբ վարակված հոգին դյուրահավատ է դառնում և, իր լսելիքը բացելով բոլորի համար, չի կարողանում տարբերել բամբասողներին ճիշտ խոսողներից: Եվ նույնիսկ այդպիսի մեկին ավելի արժանահավատ են թվում նրանց խոսքերը, ովքեր ավելացնում են կասկածը, քան նրանցը, ովքեր ջանում են կասկածը փարատել: Խանդոտ ամուսինը հրահանգում է կնոջը տանից դուրս չգալ: «Իսկ ո՞վ կհամաձայնի կնոջ հրամանով անընդհատ տանը նստել»,- հարցնում է Հովհան Ոսկեբերանը` ցույց տալով խանդի անհեթեթ կողմերը: Խանդից ամուսնու առնչությամբ կասկածներ ունեցող կինը, ամուսնու սաստումը տեսնելով, չի կարողանում մխիթարվել, իր զայրույթը բառերով արտահայտել: Մեկ կամ երկու անգամ ամուսինը կտանի նրա վրդովմունքը, բայց եթե կինն անընդհատ շարունակի իր հանդիմանությունները, ապա ամուսինը նրան շուտով կսովորեցնի, որ ավելի լավ է լռությամբ տանջվել: Այս ամենը տեղի է ունենում կասկածների դեպքում:

Խանդի և նման բացասական զգացումների ժամանակ մարդը վնաս է կրում նաև հոգևոր կյանքում, այդ զգացումների ազդեցության տակ սխալ բաներ խնդրում աղոթքներում: Չիմանալով, թե ինչն է օգտակար, հաճախ անօգուտն ենք խնդրում աղոթքի մեջ: Նաև Պողոս առաքյալն է ասում. «Մենք աղոթում ենք և չգիտենք, թե ինչպես արժան է աղոթել» (Հռ. 8.26): Սա ցույց տալու համար Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանը բերում է Ռաքելի օրինակը: «Մարդը չգիտե, թե ինչ է ուզում, չի հասկանում, թե ինչ է խնդրում: Եվ մեծ մասամբ ուզում է վատթարը, խնդրում վնասակարը: Ռաքելը` Հակոբի կինը, անպտուղ էր և երեխաներ չուներ: Նա կրկնակի տրտմում էր, քանզի տեսնում էր, որ ինքը երեխաներ չունի, իսկ իր քույրը շատ ունի: Ի՜նչ սարսափելի կիրք է խանդը հատկապես կանանց սրտերում: Ռաքելը նախանձեց իր քրոջը և խանդից ուզում էր անգամ մեռնել: «Երբ Ռաքելը տեսավ, որ ինքը Հակոբի համար որդի չի ծնում, նախանձեց իր քրոջը և Հակոբին ասաց. «Ինձ զավակներ պարգևի՛ր, այլապես կմեռնեմ» (Ելք 30.1): Բայց ինչպիսի՞ն կլինի քո ծննդաբերությունը, ի՞նչ լավ բան կստանաս քո երեխաներից, որոնց այդքան ուժգին ցանկանում ես: Ավա՜ղ, ի՞նչ եմ լսում: Եկավ Ռաքելի ծննդաբերության ժամը և «նրա ծննդաբերությունը դժվարին եղավ» (Ծննդ. 35.17): Որդուն կյանք տվեց, իսկ ինքը մեռավ ցավերից: Ցանկությունների որդին դարձավ վշտի որդի: Ինչպե՜ս կզղջար նա այն բանի համար, ինչն այդքա՜ն ցանկանում էր: Հոգին ավանդելիս, քանի որ մեռնում էր, նա որդու անունը դրեց Բենիամին` իմ վշտերի որդի (Ծննդ. 35.18)»:

Եկեղեցական հեղինակն իրավամբ գրում է. «Ոսկեբերանի խոսքն ավելի քան արդար է: Քրիստոնյա՛, դու Աստծուց զավակներ ես խնդրում: Բայց գուցե նրանք քեզ ավելի շատ արցունք, քան ուրախություն բերեն: Առողջություն ես խնդրում, բայց գուցե ժամանակի ընթացքում բազմապատկվեն նաև քո մեղքերը: Հարստություն ես խնդրում, բայց գուցե այն պատճառ դառնա քո կործանման: Պատիվ ես խնդրում, բայց գուցե ինչքան վեր ելնես, այնքան ավելի ներքև ընկնես: Դու խնդրում ես աշխարհային և ժամանակավոր բարիքներ, բայց գուցե հենց դրանցում կյանքիդ համար մահ և հոգուդ համար չարչարանք գտնես: Դու չգիտես, թե ինչ ես խնդրում»: Այսպիսով, եթե մարդկային ցանկությունն այդքան սխալական է և միայն աստվածային կամքն է անշեղ, ի՞նչ է մնում անելու, եթե ոչ սեփական կամքը հնազանդեցնել աստվածային կամքին: Ցանկանալ միայն այն, ինչ ցանկանում է Աստված և աղոթքներում ասել. «Հայր իմ... բայց ոչ` ինչպես ես եմ կամենում, այլ ինչպես Դու... Քո կամքը թող լինի» (Մատթ. 26.39-42)»:

 

Տեր Ադամ քհն. Մակարյան

30.01.18
ԲաԺանորդագրվել
Ընթերցել նաև
Օրհնությամբ ՝ ԱՀԹ Առաջնորդական Փոխանորդ Տ․ Նավասարդ Արքեպիսկոպոս Կճոյանի
Կայքի պատասխանատու՝ Տեր Գրիգոր քահանա Գրիգորյան
Կայքի հովանավոր՝ Անդրանիկ Բաբոյան
Web page developer A. Grigoryan
Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են Զորավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի 2014թ․