1 Մարտ, Բշ, Մեծ պահքի ԺԵ օր

Գրքեր

Պայծառակերպության խորհուրդը և տոնի ժողովրդական առանձնահատկությունները

Հոկտեմբերի 21-ին Զորավոր Ս. Աստվածածին եկեղեցու Զորավոր երիտասարդաց միությունը, «Եկեղեցին մենք ենք» ծրագրի շրջանակներում, մասնակցեց «Պայծառակերպության խորհուրդը և տոնի ժողովրդական առանձնահատկությունները» թեմայի շուրջ բանախոսությանը, որը վարեց պատմական գիտությունների թեկնածու, ազգագրագետ, աստվածաբան Հասմիկ Աբրահամյանը:

Բանախոսությունն սկսվեց «Տերունական աղոթք»-ով: Բանախոսը նախ անդրադարձավ Քրիստոսի պայծառակերպության ավետարանական պատմության հայրաբանական մեկնությանը: Նա նշեց, որ, ըստ եկեղեցական մեկնիչների, Քրիստոսի պայծառակերպությանը ներկա Հովհաննես ավետարանիչը չի գրել այդ մասին, քանի որ ժամանակագրորեն վերջինն է գրել իր ավետարանը և իր նպատակներից մեկն է եղել լրացնել այն չընդգրկված դրվագները, որ բացակայել են մյուս ավետարաններում: Իսկ Պայծառակերպությանը ներկա երեք առաքյալները՝ Պետրոսը, Հակոբոսը և Հովհաննեսը, կոչվել են առանձնաշնորհյալ առաքյալներ, իսկ Պողոս առաքյալը նրանց անվանել է եկեղեցու սյուներ:

Երիտասարդները տեղեկացան, որ եկեղեցու հայրերը Քրիստոսի պայծառակերպությունը համեմատում են Նրա մկրտության խորհրդի հետ՝ նշելով, որ տվյալ պատմություններն առանցքային են Ս. Երրորդության անձերի ներկայությամբ: Այնուհետև բանախոսն անդրադարձավ այն հարցին, թե որ լեռան վրա է Քրիստոս պայծառակերպվել: «Թերթելով Ավետարանը՝ տեսնում ենք, որ Թաբոր լեռը բառացիորեն չի հիշատակվում, այդ դեպքում ինչու է այն շրջանառության մեջ դրվել: «Թաբոր» բառացիորեն նշանակում է լուսավորյալ: Եկեղեցու հայրերը հիմնավոր փաստարկ են բերում՝ ասելով, որ եթե սրբազան ավանդությունը մեզ թելադրում է, որ այդ լեռը Թաբորն է, ապա պետք է ընդունենք այն: Եկեղեցու հայրերի վկայաբանությամբ՝ Քրիստոսի պայծառակերպությունը խորհրդանշում է Նրա երկրորդ գալուստը, իսկ Նրա երկու կողմերում հայտնված մարգարեներից Մովսեսը ներկայացնում է ննջեցյալներին, իսկ Եղիան՝ ողջերին, ինչը խորհրդանշում է, որ Քրիստոսի փրկագործությունը բոլորի համար է»,- ասաց Հասմիկը Աբրահամյանը:

Ապա բանախոսը ներկայացրեց Վարդավառի տոնացուցային պատմությունը՝ նշելով այն պատճառները, թե ինչու է այլ խորհուրդ ունեցող Պայծառակերպության տոնը զուգադրվել Վարդավառ տոնին. «Վարդավառի տոնը Հայոց մեջ եղել է անհիշելի ժամանակներից: Քանի կա մարդկությունը, կլինի Վարդավառի տոնը, որովհետև իրականում Վարդավառը և Պայծառակերպությունը լույսի և ջրի տոն են, որոնք տիեզերքի կենսագործունեությունը ապահովող կարևորագույն տարրերն են: Ուսումնասիրողներն ասում են, որ Վարդավառը ունեցել է տասնօրյա տոնական շրջան, որ նշվել է ամառային արևադարձի շրջանում: Երբ Ս. Գրիգոր Լուսավորիչը փորձեց քրիստոնեության հիմնադրման առաջին քայլերն անել՝ եկեղեցիներ հիմնադրել, սրբերի մասունքները Հայաստան բերել, դպրոցներ հիմնել, նա փորձեց նաև համակարգել մեր տոնական ոլորտը: Քանի որ գլխավոր տոնը Նավասարդի տոնն էր, բնականաբար այն պետք է քրիստոնեացներ: Նա Նավասարդի տոնի փոխարեն հաստատեց Ս. Հովհաննես Մկրտչի տոնը, քանի որ սուրբը Հին և Նոր կտակարանների միջնորդն էր, Քրիստոսի նախակարապետն էր»:

Ըստ տոնի տոնացուցային պատմության՝ Հայ եկեղեցու առաջին երկու տոնացույցներում, որոնք խմբագրվել են 5-րդ դարում Սահակ Պարթև և Հովհան Մանդակունի կաթողիկոսների կողմից, Պայծառակերպության տոնը չի եղել: Իսկ երրորդ Մովսես Եղիվարդեցի կաթողիկոսի կողմից խմբագրված տոնացույցում Պայծառակերպությունն՝ որպես Աստծո լույսով հայտնության տոն, սահմանվում է ամառային շրջանում. իմաստային ընդհանրացումն արդեն զուգահեռվում է՝ ամառային արևադարձ՝ արևի տոն և Հիսուսի՝ Կենդանի Արեգակի Պայծառակերպության տոն: Տոնը տոնացույցի մեջ ամրագրվում է Վարդավառ անունով: Եվ տոնացույցի վերջին խմբագիրը՝ Սիմեոն Երևանցի կաթողիկոսը, 1774 թ. Վարդավառ անունը փոխում է Պայծառակերպության անունով, իսկ ներկայիս տոնացույցի մեջ գրվում է թե՛ Վարդավառի և թե՛ Պայծառակերպության անունները:

Բանախոսը նշեց, որ Վարդավառը Նավասարդյան տոների որոշ ծեսեր փոխանցել է իր մեջ, որի հիմնական մասերից է ջրցանությունը, ինչն առ այսօր պահպանվել է, թեև խաղի վերածված, իսկ ջրի խորհուրդը մաքրագործման խորհուրդն է:

Երիտասարդաց միությանն առավել հետաքրքրեց բանախոսության այն հատվածը, որ վերաբերում էր տոնի սոցիալական բնորոշմանը, ինչը մասամբ այսօր էլ պահպանվում է: Հայ եկեղեցու հիմնական տոները կոչվել են ազգային-եկեղեցական տոներ և ունեցել են բաղադրիչներ, որոնցից է ամուսնաընտանեկան ծիսակարգը, որ կենտրոնանում էր նշանված կամ նորապսակ զույգերի վրա, ուներ նաև ննջեցյալների հիշատակ: Ամեն տոն ունեցել է իրեն բնորոշ ուտեստի, ուխտագնացության և մատաղի համալիրները: Օրինակ՝ Վարդավառի մատաղն ունեցել է իրեն բնորոշ արարողակարգը:

Հաջորդ կարևոր գործառույթը, որին անդրադարձավ բանախոսը տոնի հետ կապված, հաշտության խորհուրդն էր. «Մեծ պահքի մաքրագործման շրջանին հաջորդում է Ս. Զատիկը, մարդիկ պատրաստվում էին զատկական հաղորդության, աշխատում էին հոգեպես և ֆիզիկապես մաքրվել: Մաքրվելու, մեղքերից ազատվելու և սխալներն ուղղելու այդ ժամանկաշրջանի համար մեր ավանդական կենցաղում շատ կարևոր է եղել հաշտությունը: Տոնն այնքան մեծ կարևորությամբ է ընկալվել, որ համայնքներից ներս համաներում է տեղի ունեցել: Դեռևս յոթերորդ դարում մենք ունենք տվյալ, որ Վարդավառից առաջ եղել է յոթշաբաթյա պահք, որը տոնացուցային պահք չի եղել»:

Ամփոփելով բանախոսությունը՝ Հասմիկ Աբրահամյանն ասաց. «Պետք է փորձել հաշտության խորհուրդը վերականգնել մեր մեջ գոնե տաղավար տոների կտրվածքով: Եթե փորձենք պահպանել տոների սոցիալական ազդակները, տոներն ավելի իմաստավորված կլինեն և չենք ասի, որ Վարդավառն իր վրա ջուր լցնելու տոն է, այսինքն՝ կկարևորենք տոնի իրական խորհուրդը և էությունը: Ասում ենք ջրով մաքրագործվում ենք, մաքրագործման ձևերից մեկն էլ հոգիների մաքրագործումն է»:

Տեր Վահանը շնորհակալություն հայտնեց Հասմիկ Աբրահամյանին հետաքրքիր և ուսուցողական բանախոսության համար, որի շնորհիվ երիտասարդներն առավել մանրամասնորեն ծանոթացան Վարդավառ տոնի խորհրդին և ժողովրդական սովորություններին: Ապա իր խոսքն ուղղելով երիտասարդներին՝ Տեր Հայրն ասաց. «Վստահ եմ, որ բանախոսությունից հետո սովորեցիք ավելի իմաստավորել Պայծառակերպության տոնը և այսուհետ տոնն ավելի գիտակցված կտոնեք: Տոնն իր մեջ քրիստոնեական և բարեպաշտական գեղեցիկ սովորություններ է ընդգրկում և հանդիսանում է մղիչ ուժը՝ քրիստոնեաբար ապրելու»:

 

Կարինե Սուգիկյան

21.10.18
ԲաԺանորդագրվել
Ընթերցել նաև
Օրհնությամբ ՝ ԱՀԹ Առաջնորդական Փոխանորդ Տ․ Նավասարդ Արքեպիսկոպոս Կճոյանի
Կայքի պատասխանատու՝ Տեր Գրիգոր քահանա Գրիգորյան
Կայքի հովանավոր՝ Անդրանիկ Բաբոյան
Web page developer A. Grigoryan
Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են Զորավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի 2014թ․