1 Մարտ, Բշ, Մեծ պահքի ԺԵ օր

Գրքեր

Գայթակղություն

«Անկարելի է, որ գայթակղությունը չգա, բայց վա՜յ նրան, որի ձեռքով կգա» (Ղուկ. 17:1):

Սիրելի՛ բարեպաշտ քույրեր և եղբայրներ,

2019թ.-ի վերջերից աշխարհին պատուհասած կորոնավարակի դեմ արդյունավետ պայքար վարելու համար գիտնականները փորձում էին գտնել «զրոյական պացիենտ»-ին, այսինքն՝ այն մարդկանց, որոնք, հնարավոր է, առաջինն էին հիվանդացել և տարածել վարակը: Դա գիտնականներին կօգներ որոշել, թե երբ, ինչպես և ինչու է համավարակն սկսվել: Ինչն էլ, իր հերթին, կօգներ կանգնեցնել վարակի տարածումն ու կանխել հետագա հնարավոր բռնկումները: Մինչ այժմ, սակայն, գիտնականներն այս առնչությամբ ընդհանուր հայտարարի չեն եկել: Իսկ մենք ի՞նչ գիտենք գայթակղության «վարակի» վերաբերյալ, որի մասին այդքան խստորեն զգուշացնում է Տեր Հիսուս Քրիստոս:

«Ի՞նչ են գայթակղությունները» հարցին սուրբ Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանը պատասխանում է. «Շիտակ ճանապարհի խոչընդոտներն են»: Իսկ եթե հայերենի բացատրական բառարաններում փնտրենք «գաթակղություն» բառի իմաստը, ապա Ստեփան Մալխասյանցի «Բացատրական բառարան»-ում կկարդանք. «Խոչ, խութ, որին ոտքը դիպչում է և մարդուն քթահարել տալիս». ինչպիսի՜ պատկերավոր ու դիպուկ նկարագրություն, համաձայն չե՞ք: Այնուհետև կարդում ենք նաև, որ գայթակղությունն այն է, «ինչ որ չար օրինակ է ծառայում, մարդուն շեղում է ուղիղ ճանապարհից, սխալեցնում, միտքը պղտորում, մոլորեցնում»: Իսկ ըստ Հրաչյա Աճառյանի «Արմատական բառարան»-ի՝ գայթակղվել նշանակում է «գլորվել ընկնել, մոլորվել, սխալվել, ոտքը քարի զարնվել»: Էդուարդ Աղայանի «Արդի հայերենի բացատրական բառարան»-ում գայթակղությունը նաև որակվում է որպես «մեղսալի արարք, հրապուրանք»: Այսինքն, սիրելի՛ հավատացյալներ, գայթակղությունը թակարդի միջի պանիրն է, կարթի խայծը, այն առաջին մեղսալի միտքը, մեղքի կայծը, որն անմիջապես չմերժելու և չմարելու դեպքում հաջորդիվ բռնկվում է աղետալի հրդեհը՝ բուն մեղքը, որը մարելն արդեն ամենևին էլ այդքան դյուրին չէ: Եվ սա է պատճառը, որ Տերը խստորեն զգուշացնում է գայթակղությունը տարածելուց, այն գովազդելուց, խրախուսելուց, որովհետև ինչպես սովորական վարակը տարածելը հիվանդություն ու մահ տարածել է նշանակում, գայթակղության վարակը տարածելն էլ ոչ միայն մարմնի, այլև հոգու կործանում ու մահ է նշանակում: Սակայն մի մեծ տարբերություն կա այս վարակների տարածման միջև. գայթակղությամբ վարակվելը մեր սեփական ընտրությունն է: Մտածե՛ք սրա մասին, սիրելինե՛ր:

Տեր Հիսուս Քրիստոս ասաց, որ այս աշխարհում գայթակղությունն անխուսափելի է. դրանք եղել են, կան ու դեռ կլինեն, ուստի այստեղ շատ կարևոր է գտնել գայթակղության սկզբնաղբյուրը, ճանաչել այն, որպեսզի կարողանալ ընդդիմանալ, պաշտպանվել ու արդյունավետ պայքար մղել դրա դեմ: Աստծու Խոսքը մարդկության պատմության համար երկու շրջադարձային գայթակղության մասին է պատմում:

Առաջինում օձի և նախամարդու երկխոսությունն է. Աստված ասաց չուտեք, որպեսզի չմեռնեք: Չեք մեռնի, այլ աստվածների նման կլինեք (հմմտ. Ծննդ. 3:1-5): Երկրորդում այդ նույն օձի կամ սատանայի կամ ստության հոր ու բանսարկուի և երկրորդ Ադամ, կատարյալ մարդ-Աստված Քրիստոսի խոսակցությունն է. Եթե Աստծու Որդին ես, ասա՛, որ այս քարերը հաց լինեն, քեզ այստեղից ցա՛ծ գցիր և հրեշտակները կպահեն, աշխարհի բոլոր թագավորություններն ու դրանց փառքը քեզ կտամ, եթե գետին ընկնելով՝ ինձ պաշտես… Գայթակղություն գայթակղության հետևից: Ձեռագիրն ու գործիքակազմը նույնն են: Նույնն է նաև գայթակղության ծնողը՝ սատանան, սակայն բոլորովին տարբեր է փորձության ենթարկվողը: «Ետև՛ս գնա, սատանա՛, որովհետև… միայն հացով չի ապրի մարդ, այլ՝ այն ամեն խոսքով, որ դուրս է գալիս Աստծու բերանից…» որովհետև «քո Տեր Աստծուն պիտի չփորձես…», այլ միայն Նրան երկրպագես ու պաշտես (հմմտ. Մտթ. 4:1-10):

Ահա ձեզ հստակ նկարագիր, սիրելի՛ հավատացյալներ, գայթակղության հեղինակի և նրա գործելաոճի վերաբերյալ, և հստակ հրահանգ, թե ինչպես է պետք հակադարձել մեղքի ու մահվան դրդող գայթակղությանը: Նախամարդկանց արարումից հազարամյակներ են անցել: Հազարամյակներ են անցել նաև Քրիստոսի երկրային կյանքից, սակայն խավարի ու կեղծիքի իշխանը նույնն է և նույն միջոցներով է գայթակղում իրեն ատելի մարդկությանը: Դրա համար օգտագործում է ինֆորմացիոն բոլոր աղբյուրները՝ համացանց, հեռուստատեսություն, մամուլ, գրականություն: Դրա համար օգտագործում է ժամանցի և զվարճանքի վայրերը՝ թատրոն, կինոթատրոն, համերգասրահ, ակումբներ, խաղատներ, հանգստվայրեր… Դրա համար օգտագործում է բոլոր ոլորտների հանրահայտ մարդկանց, այն մարդկանց, որոնք շատ թե քիչ ազդեցություն ունեն իրենց շրջապատում: Եվ գայթակղության խայծն էլ նույնն է՝ փող, իշխանություն, փառք, անառակություն… Թիրախը՝ հպարտ, մեծամիտ, նախանձ, ագահ, ծույլ, անբարո մարդը: Եվ պատահական չէ, որ Եկեղեցին անընդհատ զգուշացնում է մեզ յոթ մահացու մեղքերի մեջ հայտնվելուց, քանի որ գայթակղությանը հեշտությամբ տրվում է հենց այն մարդը, որի հոգում արդեն կան այդ յոթ չարիքի ծիլերը, որը չունի հստակ բարոյական նորմեր ու արժեքներ, կամազուրկ է, տկար է հավատի մեջ, չունի հոգևոր բավարար գիտելիքներ ու փորձ, զինված չէ Աստծու սպառազինությամբ, որպեսզի կարողանա ընդդիմանալ սատանայի հնարքներին, «որովհետև,- ինչպես Պողոս առաքյալն է ասում,- մեր պատերազմը մարմնի և արյան հետ չէ, այլ՝ իշխանությունների հետ, պետությունների հետ, այս խավար աշխարհի տիրակալների հետ և երկնքի տակ եղող չար ոգիների հետ: Ուստի առե՛ք Աստծու սպառազինությունը, որպեսզի կարողանաք չար օրում դեմ կանգնել չարին. և երբ ամեն ինչ կատարեք, հաստատո՛ւն կացեք՝ տեղում պինդ կանգնած, ձեր մեջքերը գոտեպնդած ճշմարտությամբ, և հագած արդարության զրահը՝ ձեր ոտքերը ամրացրե՛ք խաղաղության Ավետարանի պատրաստությամբ: Եվ այս բոլորի վրա, առե՛ք հավատի վահանը, որով պիտի կարողանաք հանգցնել չարի բոլոր մխացող նետերը: Եվ առե՛ք փրկության սաղավարտն ու Հոգու սուսերը, որ է Աստծու խոսքը: Ամենայն աղոթքներով և աղաչանքներով ամեն ժամ աղոթեցե՛ք Հոգով. և այդ բանի մեջ հսկեցե՛ք անխոնջ հարատևությամբ և աղաչանքներով բոլոր սրբերի համար» (Եփես. 6:11-18):

Սիրելի՛ հավատացյալներ, արդի աշխարհում գայթակղությունն ամենուր է, ամեն քայլափոխի և դրանից փախչել ու թաքնվել չենք կարող, այլ մեր՝ քրիստոնյաներիս խնդիրն է սովորել ապրել և բարեհաջող պայքար մղել նման միջավայրում: Մեր խնդիրն է հիշել, որ Աստծու սուրբ կամքին հակառակ ամեն ինչ գայթակղություն է և դրանց տրվելով՝ մենք փաստորեն դառնում ենք չարին ծառայող աստվածամարտիկներ: Եվ Քրիստոս բավականին խիստ է արտահայտվում այս ամենի մասին՝ զգուշացնելով և՛ գայթակղություն տարածողներին՝ ասելով. «Վա՜յ նրան, որի ձեռքով կգա: Նրա համար լավ կլիներ, եթե իր պարանոցից երկանաքար վեմ կախվեր, և նա ծովը գցվեր» (Ղուկ. 17:1-2) և՛ գայթակղությանը տրվողներին՝ Եթե քո աջ աչքը քեզ գայթակղեցնում է, հանի՛ր այն և դե՛ն գցիր քեզնից. որովհետև քեզ համար լավ է, որ քո անդամներից մեկը կորչի, և քո ամբողջ մարմինը չընկնի գեհեն: Եվ եթե քո աջ ձեռքը քեզ գայթակղեցնում է, կտրի՛ր այն և դե՛ն գցիր քեզնից. որովհետև քեզ համար լավ է, որ քո անդամներից մեկը կորչի, և քո ամբողջ մարմինը չընկնի գեհեն (Մտթ. 5:29-30):

Հետաքրքիր է, որ Տիրոջ այս խոսքերը բառացիորեն ընդունելով՝ 13-րդ դարում ձևավորվեց Կաթոլիկ եկեղեցու մի միաբանություն, որի միաբանները մեղքի դեմ փորձում էին պայքարել մարմի խիստ ինքնախարազանման միջոցով: Հատուկ գործիքներ ունեին դրա համար և ինքնախարազանման յուրաքանչյուր գործողություն դադարեցնում էին միայն այն ժամանակ, երբ մարմնից հոսող արյունը մինչև ոտնաթաթերին էր հասնում: Սակայն, ինչպես գիտենք, մեր Մայր եկեղեցին՝ խոհեմ ու իմաստուն, իր հոտին միշտ ուղղորդել է բացառապես ներդաշնակ ու հավասարկշռված հոգևոր ճանապարհով՝ զերծ մնալով Ավետարանի ծայրահեղական մեկնություններից և գայթակղության ու մեղքի դեմ պայքարում առաջարկելով հոգևոր զենքեր՝ Սուրբ Գիրք, հայրերի վարք, աղոթք, պահք, խոստովանություն և ապաշխարհության խոնարհ ուղի: Այս առնչությամբ Հայ եկեղեցու քույր Ղպտի եկեղեցու հինգերորդ դարի մի սուրբ եպիսկոպոսի մասին պատմում են, որ մի օր, երբ եկեղեցու բակում հավաքված էին եպիսկոպոսներ և այլ հոգևորականներ, նրանց մոտով անցնում է քաղաքի ամենահայտնի անբարո կանանցից մեկը, որը շատ գեղեցիկ էր և ճոխ հանդերձանք ու զարդեր էր կրում: Բազմաթիվ երիտասարդներ էին շրջապատում նրան, երգում ու պարում նրա առջև՝ գրավելով բոլորի, այդ թվում նաև, եկեղեցու բակում հավաքվածների ուշադրությունը: Եվ ահա սուրբ հայրերից շատերը փակում են իրենց աչքերը, որպեսզի չգայթակղվեն այդ կնոջ տեսքով: Իսկ սուրբ եպիսկոպոսը երկար և ուշադիր հայացքով է ուղեկցում նրան մինչև վերջինս անհետանում է տեսադաշտից: Եվ ահա երեկոյան իր խցում աղոթում է Աստծուն՝ «վա՜յ» տալով իր անձին, որովհետև ինքն իրեն այնպես չի զարդարում Աստծու՝ իր հոգու անմահ Փեսայի համար և չի ձգտում Նրան այնպես հաճոյանալ, ինչպես այդ կինն է անում իր երկրային, մահկանացու երկրպագուների համար: Եվ, ի վերջո, իր սուրբ ու ջերմ աղոթքով այդ կնոջ դարձի պատճառն է դառնում: Այս օրինակը ցույց է տալիս, որ գայթակղությանը կարելի է նաև այս աչքերով նայել՝ չարը բարու փոխակերպելով: Սակայն սա հնարավոր է միայն հոգևոր հասունության, սրտի մաքրության, սրբության ու մեծ խոնարհության շնորհիվ, ուստի այսօր ես ձեզ խորհուրդ եմ տալիս հետևել ոչ թե սուրբ եպիսկոպոսի, այլ մյուս հայրերի օրինակին և գայթակղությունը մերժել աչքերը փակելով ու «Տե՛ր, ողորմի՜ր ինձ՝ մեղավորիս» ասելով: Եվ այսօրվա խոսքս ավարտեմ մի պատմությամբ, որը ևս ուզում եմ, որ հիշեք: «Մի վանահայր, տարին մեկ անգամ, Անտիոք էր գնում՝ քարոզելու: Եվ ամեն անգամ մեծ ժողովուրդ էր հավաքվում նրան լսելու համար: Մի անգամ եղբայրներից մեկը նրան հարցնում է. «Հա՛յր, քեզ շրջապատող այսքան ժողովրդին տեսնելով սին փառքը քեզ չի՞ գայթակղեցնում»: «Ո՛չ, եղբա՛յր,- պատասխանում է հայրը,- կարծում եմ, եթե ինձ գլխատելիս լինեին՝ ավելի շատ մարդ կհավաքվեր…»

Տեր Հիսուս Քրիստոսի սերը, շնորհը և խաղաղությունը ձեզ և բոլորին. ամեն:

 

Տեր Գրիգոր քհն. Գրիգորյան

13.12.20
ԲաԺանորդագրվել
Ընթերցել նաև
Օրհնությամբ ՝ ԱՀԹ Առաջնորդական Փոխանորդ Տ․ Նավասարդ Արքեպիսկոպոս Կճոյանի
Կայքի պատասխանատու՝ Տեր Գրիգոր քահանա Գրիգորյան
Կայքի հովանավոր՝ Անդրանիկ Բաբոյան
Web page developer A. Grigoryan
Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են Զորավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի 2014թ․