Թագակիր Աստվածածնի ամենաշնորհ պատկերը | Tagakir Astvatsatsni Amenashnorh Patkery



Գրքեր

Թագակիր Աստվածածնի ամենաշնորհ պատկերը

Աստվածածինը քրիստոնեական եկեղեցու խորհրդի կրողն է, սրբուհի, երկնային և երկրային թագուհի ու բարեխոս: Սուրբ Գրքի շատ մարգարեություններ Սուրբ Կույսին են վերաբերվում. «…Թագուհին Քո աջ կողմում է կանգնած» (Սաղմոս 44:10): Սուրբ Կույսը բոլոր սրբերի թագուհին է: Պատկերագրության մեջ Աստվածածինը ներկայացվում է Թագուհու կերպավորումով: Թագուհի Աստվածածնի պատկերագրական տիպի առաջացման հիմքում ընկած են 3-րդ Տիեզերական ժողովի ընդունած դավանաբանական որոշումները, որով եկեղեցին Մարիամին հռչակեց որպես Աստվածածին: Հայ արվեստում Թագուհի Աստվածածնի պատկերագրական հիմնական կառույցը հետևյալն է. գահակալ, Մանուկ Հիսուս գրկում Աստվածածնին թագադրում են հրեշտակները: Հաճախ թագակիր պատկերվում է Մանուկ Հիսուսը: Մինչդեռ արևմտաեվրոպական արվեստում (12-րդ դարից սկսած) լայն տարածում են գտել պատկերագրական հետևյալ տարբերակները, որոնցից մեկում ծնկաչոք, աղոթող Աստվածածնի գլխին թագ է իջեցնում Հիսուս Քրիստոս, մյուսում՝ Մարիամը թագադրվում է Ս. Երրորդության կողմից: Բյուզանդական արվեստում Թագուհի պատկերագրական կերպավորումով Աստվածածինը ներկայացվում է որպես երկնային Թագուհի՝ կայսրուհու նման բազմած մարգարտազարդ գահին, գեղաշուք հանդերձանքով ու գոհարազարդ թագով, ոտքերի տակ պատվանդանով: Երբեմն հրեշտակները պսակ են իջեցնում նրա գլխին կամ թագ մատուցում, իսկ ձեռքին հիմնականում իշխանություն խորհրդանշող գավազան է կամ տիրագունդ: Մինչդեռ հայկական պատկերաքանդակներում խաչանիշ տիրագունդը մշտապես Մանուկ Հիսուսի ձեռքում է՝ խորհրդանշելով Քրիստոսի տիեզերական իշխանությունը: Հայ արվեստում կարևոր նշանակություն ունեն և մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում Ագուլիսի, Ցղնայի, Աստապատի Թագուհի Աստվածածնի պատկերաքանդակները: Ցղնայի Ս. Աստվածածին վանքի (12-րդ դ.) պատկերաքանդակում Մանուկ Հիսուսը պատկերված է ձախ ձեռքին՝ խաչանիշ տիրագունդ, իսկ աջն օրհնելու դիրքով բարձրացված: Հորինվածքի կենտրոնում հանդիսավոր բազմած Աստվածածինն, իրար վրա դրված ձեռքերով, պահում է ձախ ծնկին նստած Մանկանը: Վերևի անկյուններում փոքր չափերով պատկերված մեկական հրեշտակ թագ են իջեցնում Մարիամի գլխին: Նրանց ազատ մնացած ձեռքը մի կողմից դրված է Աստվածածնի ուսին, մյուս կողմից՝ Մանկան գլխին: Այստեղ թագակիր է նաև Մանուկ Հիսուսը:

Աստապատի Ս. Վարդան եկեղեցու Թագուհի Աստվածածնի պատկերաքանդակը նորություն է իր պատկերագրական տիպով, քանի որ հայ միջնադարյան արվեստում առաջին անգամ է հանդիպում աշխարհիկ անձի պատկերում Քրիստոսի և Աստվածածնի պատկերագրությանը բնորոշ խորհրդանշաններով (ծաղիկ, ծաղկեպսակ, հրեշտակի կողմից թագադրում): Դեպի Աստվածածինը կիսադեմով շրջված, ծնկաչոք, ձեռքերն աղոթողի դիրքով բռնած պատկերված է մի տղամարդ: Վերջինիս գլխավերևում հրեշտակը մի ձեռքին շուշան է բռնած, մյուսով թագ է իջեցնում նրա գլխին: Նորություն է նաև Մանկան և Մարիամի դիրքերը: Հորինվածքի ձախ մասում պատկերված են Աստվածածինը և նրա աջ թևին նստած, գլուխը մոր այտին հպած Մանուկ Հիսուս, որոնց գլխավերևում երկու հրեշտակ թագ են բռնել Ս. Կույսի գլխին և ազատ մնացած ձեռքերում ծաղկեպսակ է: Մանուկ Հիսուսը ներկայացված է լուսապսակով: 

Ագուլիսի պատկերաքանդակում Մարիամի գլխին թագ են իջեցնում թռչնաթևերի մեջ վերցված հրեշտակների փոքրիկ գլուխներ: Մանուկ Հիսուսը, ինչպես Աստապատի պատկերաքանդակում, այստեղ ևս ներկայացված է լուսապսակով:

Ուշագրավ է Ցղնայի Ս. Աստվածածին եկեղեցու պատկերաքանդակներից մեկը, որի վրա Թագակիր Աստվածածինը ներկայացված է Խաչելության տեսարանում: Այս բացառիկ պատկերաքանդակում թագակիր Աստվածածինը ձեռքերը կրծքին խաչած (սգի արտահայտություն), մեկուսի կանգնած է: Սովորաբար Տիրամայրը նման դիրքով է պատկերվում Խաչելության տեսարանում:

Մանրանկարչության մեջ գահին բազմած և թագակիր Աստվածածնի պատկերների հանդիպում ենք Գլաձորի նշանավոր վարպետ Թորոս Տարոնացու նկարազարդած ձեռագրերում: Թագուհի Աստվածածնի պատկերները հայ միջնադարյան արվեստում տարածում են գտել 17-18-րդ դարերում, մասնավորապես հաստոցային սրբանկարչության մեջ:

 

Կազմեց Գայանե Սուգիկյանը

01.05.18
ԲաԺանորդագրվել
Ընթերցել նաև
Օրհնությամբ ՝ ԱՀԹ Առաջնորդական Փոխանորդ Տ․ Նավասարդ Արքեպիսկոպոս Կճոյանի
Կայքի պատասխանատու՝ Տեր Գրիգոր քահանա Գրիգորյան
Կայքի հովանավոր՝ Անդրանիկ Բաբոյան
Web page developer A. Grigoryan
Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են Զորավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի 2014թ․