Փարիսեցու և մաքսավորի առակը

Սիրելի՛ բարեպաշտ և հավատավոր ժողովուրդ,

Քարոզիս թեման՝ այսօրվա ավետարանական ընթերցվածքը, քաջ հայտնի է ամենքիդ: Բոլորդ էլ բազմիցս լսել եք տերունական այս առակն իր մեկնաբանություններով, սակայն վստահեցնում եմ, որ դրա խորհուրդն ու պատգամն այնքան խորապես կարևոր են քրիստոնյաներին, որ կարիք է զգացվում տարեցտարի թարմացնելու այն մեր հիշողություններում և ըստ դրա՝ վերանայելու մեր սրտերն ու հոգիները:

Այսպիսով, խոսքս փարիսեցու և մաքսավորի առակի մասին է, որ գրի է առնվել Ղուկասի ավետարանի 18-րդ գլխում: Կհամաձայնեք ինձ հետ, սիրելինե՛ր, որ ավետարանների առանձնահատկություններից են հենց  առակները, որ առատ են մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի խոսքում: Աստվածորդին ժամանակին հենց այս պատկերավոր միջոցն ընտրեց ժողովրդի հետ շփվելու, նրան ուսուցանելու և Իր խոսքը նրա սրտին հասցնելու համար: Սակայն ակնհայտ է, որ ավելի քան երկու հազար տարի առաջ պատմած այդ առակները մինչև օրս էլ արդիական են և հասնում են  նշանակետին՝ մեր սրտերին:

Անդրադառնալով այսօրվա առակին՝ ևս մեկ անգամ հիշեցնեմ դրա բովանդակությունը: Այսպիսով, երկու հոգի տաճար գնացին՝ աղոթք անելու: Փարիսեցին, որ համարվում էր կրոնասեր ու աստվածավախ, և մեծապես հարգված էր հասարակության կողմից, իր աղոթքում շնորհակալություն էր հայտնում Աստծուն, որ ինքն այդքան լավն է ու նման չէ այն մաքսավորին, որը, քիչ հեռու կանգնած, աղոթում էր: Իսկ մաքսավորը ժողովրդին ատելի հարկահավաք էր: Եվ ահա հասարակության մերժած այս մարդն իր կուրծքն էր ծեծում ու Աստծուն աղաչում, որ ների իրեն՝ մեղավորին: Եզրափակելով խոսքը՝ Քրիստոս բացահայտում է այն հավիտենական ճշմարտությունը, որ արդիական է բոլոր ժամանակներում՝ ասելով. «Մաքսավորն իջավ իր տունը արդարացած, ոչ թե մյուսը. որովհետև, ով որ բարձրացնում է իր անձը, կխոնարհվի, և ով որ խոնարհեցնում է իր անձը, կբարձրացվի» (Ղուկ. 18:14): Եվ  հավելեմ, սիրելինե՛ր, որ այս առակը պատմելուց առաջ Տեր Հիսուս հստակեցնում է, թե այն հատկապես ում է ուղղված. բոլոր նրանց, ովքեր պարծենում են իրենք իրենցով և արհամարհում ուրիշներին (Ղուկ. 18:9):

Եթե դառնանք այսօրվա խելահեղ աշխարհին, սիրելի՛ հավատացյալ եղբայրներ և քույրեր, պարզորոշ կտեսնենք, որ փարիսեցիությունը՝ պարծենկոտությունը, ինքնագովազդն ու ինքնափառաբանումն այնքան խորն են  արմատացել մեր կյանքում, որ, ցավոք, արդեն չենք էլ նկատում դրանց բազմապիսի դրսևորումները: Այդ պատճառով էլ տարեցտարի Եկեղեցին չի դադարում այս կարևորագույն առակը հիշեցնելուց, որպեսզի այն հետ պահի մեծամտանալու և դատելու սարսափելի մեղքերից, ու խոնարհության ևս մեկ դաս տա մեզ:  

Փարիսեցին կրոնասեր, բարեպաշտ ու անբասիր էր արտաքնապես, բայց  խնդիրն այն է, որ նա ամեն ջանք գործադրում էր, որ մարդկանց աչքին այդպիսին երևար, սակայն ներքուստ բոլորովին այլ էր: Հասարակությունը նրան այնքան էր մեծարել ու պատվել, և նա դրանից այնքան էր մեծամտացել, որ նույնիսկ աղոթքներում էր դրսևորվում նրա պարծենկոտ ու ինքնահավան ոգին: Եվ փարիսեցու հպարտությունն արտահայտվեց նույնիսկ Աստծու Տուն մտնելիս, երբ հպարտորեն առաջ անցավ բոլորից, կանգնեց ամենաերևացող տեղում և աղոթելիս նվաստացնելով ու արհամարհելով մյուսներին՝ իր անձը վեր բարձրացրեց: Նա վստահորեն իրեն իրավունք վերապահեց հավատալու, որ Աստծու ողորմածությանն արժանի մարդ է: Սակայն տեսնում ենք, սիրելինե՛ր, որ նա չարաչար սխալվում էր: Աստծու իմաստուն ու անաչառ դատաստանը տարբերվում է մարդկային դատաստանից, և Իմաստության Աղբյուրը բոլորովին այլ գնահատական է տալիս մեր կյանքին, քան մենք:

«Լեռան քարոզի» երանիների շարքում (Մտթ. 5:3-12) Հիսուս Քրիստոս առաջինը երանի է ասում հոգով աղքատներին, իսկ ըստ հայրաբանական մեկնությունների՝ Քրիստոս նկատի ուներ խոնարհներին: Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանն այսպես է մեկնաբանում. «Ի՞նչ է նշանակում հոգով աղքատ, եթե ոչ խոնարհ և սրտով բեկված: Այստեղ հոգի ասելով՝ նկատի ունի շունչը և կամքը: Քանզի շատերը կան, որ խոնարհ են ոչ թե իրենց կամքով, այլ ակամա և ստիպողաբար: Թողնենք այդպիսիներին, քանզի գովեստը և պատիվը նրանցը չէ, այլ նրանցը, ովքեր իրենց կամքով են խոնարհեցնում ու ցածրացնում իրենց անձը. նախ երանի է տալիս այդպիսիներին: ….Քանզի առաջին մարդը, թշնամու սնոտի հույսով լցվելով, ամբարտավանացավ և մահկանացու դարձավ. կարծելով, թե աստված կլինի, կորցրեց այն ամենը, ինչ ուներ»: Այնուհետև երանիների շարքը շարունակվում է՝ երանի տալով հեզերին և ևս մեկ անգամ ցույց տալով, թե Ամենակալը մեր մեջ որքան է կարևորում այդ հատկանիշը: Նա փարիսեցիության կործանարար հպարտությամբ ախտահարված աշխարհին որպես փրկության ու մաքրման միջոց առաջարկում է խոնարհության առաքինությունը, քանի որ խոնարհ լինել նշանակում է արիաբար ընդունել սեփական մեղսավորությունն ու անկատարությունը: Իսկ դրան անխուսափելիորեն հետևում է իրական զղջումն ու ապաշխարումը և փրկության ճշմարիտ ուղու վրա կանգնելը: Հենց այս անգին հատկանիշը ցուցաբերեց մաքսավորը և արդարացվեց Անաչառ Դատավորի կողմից, սիրելի՛ հավատացյալներ:

Երբ խոսում ենք հոգու խոնարհության մասին, միանշանակորեն հասկանում ենք, որ աստվածային այս առաքինությունը, բնականաբար, պիտի դրսևորվի մարդու ամեն քայլի մեջ, և հետևաբար վերաբերում է նաև աղոթքին: Քրիստոս Իր կենդանի օրինակով ցույց տվեց մաքուր ու խոնարհ սրտով արված հարատև աղոթքի կարևորությունը և այս առակով էլ բացահայտեց, որ ոչ բոլոր աղոթքներն են Աստծուն ընդունելի: Եկեղեցու հայրերը մշտապես նշում են փառաբանական աղոթքների կարևորությունը` հիշեցնելով, թե որքան կարևոր է Տիրոջը մշտապես երախտագիտությունը հայտնելը: Առաջին հայացքից թվում է, թե փարիսեցին հետևում էր այս խրատին ու շնորհակալություն հայտնում Աստծուն, սակայն ինչի՞ համար: Նրա շնորհակալության մեջ ո՛չ խոնարհություն կար, ո՛չ սեփական մեղքերի գիտակցում: Նա Աստծուն երախտագիտություն էր հայտնում ոչ թե մեղքերից ու գայթակղություններից ազատվելու համար, այլ նրա համար, որ նման չէ մյուսներին: Եվ փաստորեն այսպիսի ինքնագովաբանական աղոթքն ընդունելի չէր Աստծուն:

Իսկ մաքսավորի աղոթքը կարելի է համարձակորեն հոգու ճիչ անվանել: Այս մարդը սրտի խոնարհությամբ քննել էր իր մեղքերն ու սարսափել: Իր բազում ախտերի բժշկության միջոցը միայն Տիրոջ մեջ էր տեսել: Նա գլխահակ կանգնել էր Ամենակալի առջև ու մերկացրել մեղքերից սևացած իր հոգին՝ աղերսելով գթալ իրեն ու ողորմություն պարգևել: Եվ Աստված ընդունել էր նրա աղոթքը, քանի որ Իր առջև տեսել էր մի մարդու, որն ընդունել էր մեղքերից միայնակ ձերբազատվելու և հոգին նորոգելու սեփական անզորությունը: Իրական խոնարհությամբ ու զղջումով արված աղոթքն Աստված ընդունել էր:

Եվ այժմ, սիրելինե՛ր, երբ Եկեղեցին ամեն տարի կրկին ու կրկին անդրադառնում է այս իմաստուն առակին, կոչ է անում ազնվորեն քննել մեր սրտերն ու հոգիները և պարզել, թե իրականում առակի երկու հերոսներից որն է բնակվում մեզանում։ Եկեղեցին զգուշացնում է մեզ չնմանվել այն արկղիկին, որ հարթ ու փայլուն մակերես ունի, սակայն գարշահոտ թույներով է լցված, այլ նմանվել մյուսին, որ գուցե թե արտաքինից գունաթափ ու քերծված է, բայց ներսում անուշահոտ յուղեր ու խունկ ունի պահած: Մի խոսքով՝ սա Քրիստոս Հիսուսով ապրելու և ոչ թե արտաքնապես քրիստոնեություն խաղալու հերթական կոչ է:

Այսպիսով, սիրելի՛ քույրեր և եղբայրներ ի Քրիստոս, ևս մեկ անգամ հիշեցնում եմ, որ մեր կյանքն ընտրություն է: Այժմ մեր առջև երկու ճանապարհ կա, որ պետք է ընտրենք. կա՛մ պետք է գնանք փարիսեցու ճանապարհով, որը մեզ տանում է արտաքնապես հարգված լինելու, սնում է մեր փառասիրությունն ու հպարտությունը, սակայն հանգեցնում է հավիտենական կործանման: Կամ էլ մաքսավորի ուղին պետք է ընտրենք, խոնարհ սրտով ու հեզ հոգով կանգնենք Ամենակալի առջև ու Նրա ողորմածությունն աղերսենք: Այս ճանապարհը դառն է ու փշոտ այս աշխարհում, սակայն տանում  է դեպի հավիտենական լույս ու երանություն:

Արդ, սիրելինե՛ր, հեռու մնանք կործանարար հպարտությունից, որ սին փայլով կուրաց­նում է մարդկանց հոգիներն ու անդունդ տանում: Զգուշանանք փարիսե­ցի­ներ լինելուց, որ տեսնում են շրջապատողների բոլոր սխալներն ու թերու­թյունները, սակայն կույր են հոգով և չեն տեսնում սեփական մեղքերը: Մաղթում եմ ամենքիդ, որ սեփական սխալները տեսնելու և շտկելու արիություն գտնեք ձեր մեջ, որպեսզի ի վիճակի լինեք սթափ գնահատելու ձեր հոգևոր և բարոյական վիճակը: Մաղթում եմ, որ ձեր աղոթքներով նմանվեք առակի մաքսավորին ու ձեր աղոթքներն այնպիսի խոնարհ ու մաքուր սրտից բխեն, որ ընդունվեն Աստծուց: Թող այս խոսքերը գործ դառնան, սիրելինե՛ր, և մեր կյանքը համապատասխանեցնեն Աստծու կամքին, որպեսզի մենք էլ արժանի լինենք Աստծու Արքայության մեջ փառաբանելու Հորը, Որդուն և Սուրբ Հոգուն, այժմ, միշտ և հավիտյանս, հավիտենից. ամեն:

Տեր Գրիգոր քհն. Գրիգորյան