Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանի խոսքը նախանձի մասին

Հատված Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանի Պողոս առաքյալի Կորնթացիներին ուղղված երկրորդ նամակի մեկնության XXIV ճառից:

Վտանգավոր է, չափազանց վտանգավոր է նախանձը: Այն ստիպում է անտեսել նույնիսկ սեփական փրկությունը: Այդպես կործանեց իրեն Կայենը, իսկ մինչև Կայենը` սատանան, ով կործանել էր նրա հորը (Ադամին): Այդպես Սավուղը չար ոգուն դեպի սեփական հոգին ձգեց, և, ձգելով, կրկին նախանձեց իրեն բժշկողին: Արդ, այսպիսին է նախանձի հատկությունը: Սավուղը գիտեր, որ փրկվել էր Դավթի շնորհիվ, սակայն առավել ցանկացավ մահանալ, քան իր փրկչին փառավորված տեսնել: Ինչը կարող է լինել առավել անգութ, քան այս կիրքը: Չենք սխալվի, եթե այն սատանայի ծնունդ անվանենք: Դրա մեջ ոչ միայն սնափառության պտուղն է, այլև հենց արմատը: Սովորաբար այս երկու արատները փոխադարձաբար ծնում են մեկը մյուսին: Այդպես, Սավուղն արդեն նախանձում էր, երբ ասում էին. «Սավուղը հազար մարդ սպանեց, իսկ Դավիթը բյուր մարդկանց սպանեց» (Ա Թագ. 18:7): Ի՞նչը կարող է դրանից առավել անմիտ լինել: Իրապես, ասա ինձ, ի՞նչին ես դու նախանձում: Այն բանին, որ մեկը գովերգեց մյուսի՞ն: Սակայն դրա համար պետք էր առավել ուրախանալ, իսկ գուցե չգիտես, արդյոք արդարացի՞ է գովքը թե ոչ: Եվ տրտմել ես այն պատճառով, որ գովաբանել են նրան, ով արժանի չէր գովքի: Բայց դու պետք է առավել խղճայիր նրան: Եթե նա բարի մարդ է, ապա ոչ-ոք չի նախանձում գովաբանվողին, այլ նա նույնպես գովերգողների հետ գովում է: Իսկ եթե այդպիսինը չէ, ինչու՞ ես տխրում: Ինչու՞ ես սուրը ուղղում ինքդ քո վրա: Այն պատճառով, որ նրանով ապշա՞ծ են մարդիկ: Սակայն նրանք այսօր ողջ են, իսկ վաղը չեն լինի: Թե այն պատճառով, որ նա վայելում է փառքը: Իսկ ինչպիսի՞ փառք, ասա ինձ: Ո՞չ այն փառքը, որի մասին խոսում է մարգարեն, որ այն «խոտածածկ է» (Ես. 40:6):

Ուրեմն, արդյո՞ք այն բանին չես նախանձում, որ դու, նրա պես, ծանրաբեռնված չես և նմանատիպ «խոտածածկ» չես կրում: Եթե այդ պատճառով նրան քեզ համար մրցակցության արժանի ես համարում, ապա ինչու՞ քո մրցակցությանն արժանի չեն փայտահատները, որոնք ամենօր կրում են ծանրություններ և դրանցով քաղաք են մտնում: Նրա բեռը սրանից լավը չէ, այլ առավել վատը: Սա միայն մարմինն է տանջում, իսկ այն մեկը հաճախ վնասում է հոգուն և բերում է առավել մեծ տրտմություն, քան հաճույք: Եթե նա հռչակված է իր խոսքի պարգևով, ապա նա առավել շատ նախանձի առարկա է, քան գովքի, ընդ որում, նրա գովքը կարճաժամկետ է, իսկ նախանձը` անսպառ: Սակայն նա հարգա՞նք ունի վերադասի մոտ: Այստեղ կրկին նախանձ կա և վտանգ. ինչպես դու ես նրա հանդեպ նախանձ զգում, այնպես և շատ ուրիշները: Սակայն նրան անընդհատ գովաբանու՞մ են: Դա նրա համար դառը ստրկություն է հանդիսանում: Իրապես, նա չի հանդգնի սեփական կամքով որևէ բան անել առանց վախի, որպեսզի չվիրավորի իրեն գովերգողներին: Հանրաճանաչությունը որպես ծանր շղթաներ է ծառայում իրեն: Այդպիսով, որչափ հռչակավոր է նա, այդչափ տիրակալներ ունի իր վրա, այդչափ ստրկությունը ծանրանում է իր վրա, քանի որ շուրջ բոլորը իր տերերին է տեսնում: Եվ ծառան, երբ իր տիրոջ աչքերից հեռու է, հանգստանում է և վայելում է կատարյալ ազատությունը, իսկ անվանի մարդն ամենուրեք իր տիրակալներին է հանդիպում: Նա ստրուկն է յուրաքանչյուրի, ով կհայտնվի ժողովատեղիում:  Թեպետ և ծայրահեղ կարիքի դեպքում նա չի հանդգնում ժողովատեղի մտնել առանց ծառաների ուղեկցության, առանց նժույգի և շքեղության այլ նշանների, որպեսզի իր տիրակալների քննադատությանը չարժանանա: Եթե նույնիսկ իր ճշմարիտ ընկերոջը տեսնի, չի համարձակվում նրա հետ որպես հավասարի զրուցել` վախենալով իր տիրակալներից, որպեսզի նրանք իր փառքի բարձրունքից ցած չգցեն նրան: Այդպիսով, որքան նա փառավորված է, այդքան նա ստրկացած է: Եթե ​​նա որևէ տհաճություն է կրում, ապա վիրավորանքն այնքան ավելի զգալի է նրա համար,  որքան առավել շատ են ականատեսները, և որքան ավելի անհարիր է այդ վիրավորանքը թվում իր արժանապատվությանը: Այսօրինակ պատահածը նրա համար ոչ միայն վիրավորանք է, այլև դժբախտություն: Շատերն ուրախանում են իր դժբախտությամբ: Հավասարապես, երբ նա որևէ բարիք է վայելում, շատերը նրան ատում են, նախանձում են նրան և փորձում են տապալել: Այսպիսով, ասա ինձ, մի՞թե սա բարիք է: Մի՞թե սա փառք է: Ոչ, ընդհակառակը, անփառունակություն, ստրկություն, շղթաներ և ամեն բան, որ կարելի է տաժանակիր անվանել: Եթե քեզ համար այս ամենով հանդերձ մարդկային փառքը ցանկալի է, և յուրաքանչյուրը, ով ամբոխի հիացմունքին է արժանանում, քեզ անհանգստություն է պատճառում, ապա, հենց որ տեսնես, որ ինչ-որ մեկը ծափահարությունների է արժանացել, մտքով տեղափոխվիր գալիք աշխարհ և պատկերացրու հավիտենական փառքը։ Եվ ինչպես շտապելով փախչել քեզ վրա հարձակված գազանից, դու, մտնելով բնակավայր, կողպում ես դռները, այդպես էլ հիմա փախիր դեպի գալիք աշխարհ և դեպի նրա անճառելի փառքը: Այդպիսով, դու հեշտությամբ կվանես ժամանակավոր փառքը և կստանաս հավիտենականը, կվայելես ճշմարիտ ազատությունը և հավիտենական բարիքները, որոնց թող արժանանանք մենք բոլորս, շնորհով և մարդասիրությամբ մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի, Որին Հոր և Սուրբ Հոգու հետ միասին բայել է փառք, իշխանություն և պատիվ, այժմ և միշտ, և հավիտյանս հավիտենից: Ամեն

Ռուսերենից թարգմանեց ` Հրաչ Պետրոսյան

Աղբյուր` Иоанн Златоуст. Полное собрание сочинений. [В 12 томах]. Том Х. Москва: Эксмо, 2017, стр. 640-641