Տեառնընդառաջ

«Երուսաղեմում Սիմեոն անունով մի մարդ կար, և այդ մարդն արդար ու աստվածավախ էր և ակնկալում էր Իսրայելի մխիթարությունը, և Ս. Հոգին էր նրա մեջ» (Ղուկ. Բ. 29):

Սիրելի՛ բարեպաշտ հավատացյալներ,

Այսօր Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցին մեծ շուքով և հանդիսավորությամբ նշում է Տյառնընդառաջը` քառասնօրյա Հիսուս Քրիստոսի տաճարին ընծայվելու հիշատակը, երբ աստվածախոս Ղուկաս ավետարանչի միջոցով ևս մեկ անգամ մտովի տեղափոխվում ենք երկու հազար տարի առաջ, հոգևոր աչքերով և անտեսանելի ներկայությամբ մասնակիցը դառնում պատմական այդ իրադարձությանը, որն այնքան խորհրդավոր է և լուսավոր: Երուսաղեմի առաջին եպիսկոպոս Ս. Հակոբոս Տյառնեղբոր կողմից կարգված այս տոնը հրավեր է մեզանից յուրաքանչյուրին` Տիրոջն ընդառաջ գնալու, մեր հավատքի մեջ զորանալու, անսահման հույսի և սիրո մեջ ապրելու, քանզի հաղթանակած Աստված մեզ հետ է: Այն նաև պատեհ առիթ է մեզ համար` մտորելու, թե որքա՛ն մոտ ենք Աստծուն, որքա՛ն տեղ ունի Աստված մեր կյանքից ներս:

Սիրելինե՛ր, շատ տոների նման Տյառնընդառաջն էլ ունի սուրբգրային իր հիմնավորումը, որը մեզ օգնում է առավել խորությամբ հասկանալու և ներթափանցելու գեղեցիկ այս տոնի խորհրդի մեջ: 

Իսրայելացիների մոտ մի սովորություն կար, երբ նրանց արու զավակը քառասուն օրական էր դառնում, ծնողները նրան նվիրաբերում էին տաճարին: Սակայն սա մեկ այլ խորհուրդ ևս ուներ. ծննդաբերությունից հետո կանայք քառասուն օր անմաքուր էին համարվում, ուստի պետք է տաճար գնային և հատուկ ծեսով մաքրվեին: Իսկ ընծայելու չափը կախված էր տվյալ ընտանիքի սոցիալական վիճակից: Ուստի հրեական սովորության համաձայն` ատաղձագործ Հովսեփն ու Ս. Կույս Մարիամը, սրբագործման քառասուն օրերից հետո, մանուկ Հիսուսին Երուսաղեմ են տանում` տաճարին ընծայելու համար, ինչպես որ Օրենքն էր պահանջում: Ըստ ավանդության` երբ նրանք մոտենում են տաճարին, արդեն մթնել էր, և տաճարի արևելյան դուռը, որը վաղուց ի վեր փակ էր, Տիրոջ մոտենալու պահին բացվում է, որով և կատարվում է Եզեկիելի մարգարեությունը. «Այդ դուռը փակ է մնալու և չի բացվելու, նրանով ոչ ոք չի անցնելու, որպեսզի Իսրայելի Տեր Աստվածը մտնի այդտեղով» (Եզեկ. ԽԴ. 2): Դռների բացվելու ժամանակ մեծ դղրդյուն է լինում քաղաքում, որից բնակիչները դուրս են ելնում իրենց տներից, քանի որ մութ էր, վառվող ջահերով և ճրագներով տաճար` Տիրոջն ընդառաջ են գալիս, որպեսզի տեսնեն տաճար եկողին: Այս պատճառով է, որ երեկ` մեր եկեղեցիներում, երեկոյան տոնի նախատոնակը կատարեցինք` մեր ձեռքերին ունենալով վառվող մոմեր, և Ս. Խորաններից վառված ճրագը տուն տարանք, որպեսզի նույն այդ լույսով լուսավորենք և ջերմացնենք նաև ընտանեկան մեր հարկերը: 

Աստվածաշունչը պատմում է, որ այդ ժամանակ Երուսաղեմում Սիմեոն անունով արդար և աստվածավախ մի մարդ կար, որն ակնկալում էր Իսրայելի մխիթարությունը: Ս. Գիրքը ոչինչ չի ասում նրա տարիքի, ծնողների կամ ազգատոհմի մասին, այլ պարզապես նշում է, որ նա «արդար» և «աստվածավախ» մարդ էր` շեշտելով Սիմեոնի առաքինությունները: Եկեղեցու Հայրերը Սիմեոնին նկարագրելիս օգտագործում են «աստվածազգյաց» մակդիրը, քանզի նա կրեց, գրկեց մանուկ Հիսուսին: Ուստի բազում ավանդություններ են ստեղծվել Եկեղեցու մեջ նրա մասին, որոնցից մեկի համաձայն` Սիմեոն ծերունին այն յոթանասուներկու թարգմանիչներից էր, ովքեր Եգիպտոսի Պտղոմեոս թագավորի հրամանով Հին Կտակարանի գրքերը եբրայերենից հունարեն թարգմանեցին: Երանելի Սիմեոնն այդ ժամանակ շատ երիտասարդ էր: և թարգմանության ժամանակ, երբ նա հանդիպում է Եսայի մարգարեի այն խոսքին, թե` «Ահա Կույսը պիտի հղիանա ու որդի ծնի և նրա անունը պիտի լինի Էմմանուել» (Ես. Է. 14), երանի է տալիս այն մարդկանց, ովքեր ականատես կլինեն այս մարգարեության կատարմանն ու իրենց սեփական աչքերով կտեսնեն հանուր մարդկության Փրկչին: Եվ ինչպես Ավետարանիչն է վկայում. «Ս. Հոգուց հրամայված էր իրեն մահ չտեսնել, մինչև որ տեսներ Տիրոջ Օծյալին» (Ղուկ. Բ. 26): Երբ մանուկ Փրկչին տաճար են բերում, Սիմեոն ծերունին Ս. Հոգու առաջնորդությամբ, նույնպես տաճար է գալիս, գրկում մանկանը, գոհություն հայտնում Ամենակալին` ասելով. «Այժմ, ո՛վ Տեր, խաղաղությա՛մբ արձակիր քո ծառային` ըստ քո խոսքի. որովհետև աչքերս տեսան քո փրկությունը, որ պատրաստեցիր բոլոր ժողովուրդների առաջ, լույս, որ կլինի հայտնություն հեթանոսների համար....» (Ղուկ. Բ. 29-31): Փաստորեն, Ս. Հոգու շնորհներով զարդարված այս ծերունին իր շուրթերով բարբառում էր աշխարհի փրկության ավետիսը: Նա իր դողդոջուն ձեռքերով իր գիրկն էր առել երկնքի ու երկրի Արարչին, հզոր Աստծուն, ով մարմնացավ ու ծնվեց Ս. Կույսից մարդկության, ասել է թե մեզանից յուրաքանչյուրի փրկության համար, նրան, որի ծննդյամբ մարդկությունն ազատագրվեց մահվան հավերժական դատապարտումից, նրան, ով իբրև արդարության Արեգակ, երևաց մարդկանց մեջ` լուսավորելով մեր հոգիներն ու սրտերը: Այս ծերունազարդ այրն ասես խորհրդանշում է հեթանոսների դարձն ու քրիստոնյաներիս աստվածային լույսի ընդունումը: Այդ պատճառով է, որ Տյառնընդառաջն անվանում են նաև Լույսի տոն, քանզի մեկ անգամ ևս փաստվում և շեշտվում է Քրիստոս Աստծո լույս լինելը, որովհետև առանց աստվածային և կենդանարար Լույսի ամեն ինչ խավարի մեջ է, իսկ քրիստոնյաներիս համար առավել ևս, քանզի առանց Տիրոջ լույսի մեր հոգևոր, ընկերային և հասարակական կյանքը չի կարող գոյություն ունենալ: Հովհաննես աստվածաբան ավետարանիչն ասում է. «Աստված լույս է, և նրա մեջ խավար չկա» (Ա Հովհ. Ա. 5): Ուրեմն եկե՛ք ձգտենք հենց այդ Լույսին և աշխատե՛նք այն մեր մեջ ունենալ, որպեսզի ավելի հաստատուն լինեն մեր քայլերն այս կյանքում:

Ահավասիկ առաջին հայացքից շատ պարզ ու հասկանալի մի պատմություն է թվում Տիրոջ ընծայման ավետարանական այս դրվագը, սակայն իրականության մեջ այնքան խորախորհուրդ ու իմաստալից: Աննկարագրելի ու անպատմելի է Սիմեոն ծերունու երկարամյա սպասումն ու Հիսուսին իր գիրկն առնելու նրա անկողոպտելի ուրախությունը: Մի բերկրանք և ցնծություն, որ յուրաքանչյուրս ապրում և ճաշակում ենք դրա քաղցրությունը, երբ բախտ ենք ունենում հպվելու Տիրոջը, է՛լ ավելի մերձենալու նրան` մեր երկրային կյանքն իմաստավորելով միայն ու միայն նրանով: Ինչքա՜ն երկար է սպասել ծերունազարդ Սիմեոնը խորհրդավոր այս պահին, միայն Աստված գիտե: Ինչքա՜ն է մտածել, աղոթել ու Աստծո ողորմածությանը դիմել, կրկին միայն Բարձրյալին է հայտնի: Սակայն մի բան հստակ է ու անվիճելի. նա երբեք չի ընկճվել և հուսահատվել, այլ պարզապես առանց երկմտելու անանց համբերությամբ և առ Աստված ունեցած իր աներեր հավատով լուռ սպասել է այդ երանելի օրվան և Բարձրյալից իրավամբ արժանացել մեծագույն շնորհի, քանզի Աստծուն տեսնելը նրա համար դարձել էր կյանքի նպատակ: Ուրեմն, հազար երանի՜ նրան, որի կյանքի նպատակն Աստծուն տեսնելն ու իր սրտում ընդունելն են:

Անտարակույս բառերն անզոր են նկարագրելու համար նրա ուրախությունը. չէ՞ որ Սիմեոնն իր դողդոջուն ձեռքերով գրկել էր նրան, ով արարիչն է ամեն ինչի, ով ինչպես իր, այնպես էլ ողջ մարդկության համար կամավորապես հանձն էր առնելու մահը, սակայն մահը նրան չէր իշխելու, քանզի Տերը հաղթելու էր նաև մահվանը` երրորդ օրը մեռելներից հարություն առնելով: Իր ձեռքն էր առել նրան, ով իր Աստվածն է, Փրկիչը, ամենասիրելին ու պաշտելին, որի համար ինքը` Սիմեոնը պատրաստ է ամեն ինչի: Եթե նայենք մեր շուրջն ու մի պահ թափանցենք մեր հոգու խորքերը, ապա կտեսնենք, որ մենք էլ մեր առտնին կյանքում յուրովի ինչ-որ մեկին կամ ինչ-որ բանի ենք սպասում: Ահա այստեղ է Սիմեոն ծերունուն ընկալելու և հասկանալու բանալին. նա Տիրոջն էր սպասում անտրտունջ ու հավատով լի. մենք ո՞ւմ կամ ինչի՞ ենք սպասում: Նա Տիրոջ փրկագործության մասին էր մարգարեանում, իսկ մե՞նք: Ահա հարցեր, որոնց պատասխաններն այնքան կարևոր են մեզ համար և մտորելու առիթ են տալիս:

Ուրախության պահերին բազմիցս լսել ենք մեր մեծերի բարեմաղթանքը. «Սիմեոն ծերունի լինես», այսինքն` երկար ապրես: Բայց հազար երանի՜ նրան, ով ոչ միայն կարժանանա Սիմեոնի երկարակեցությանը, այլ նաև նրա նման իր սրտում կընդունի հավատքի Զորագլխին, այս աշխարհում կդառնա Փրկչի ճշմարիտ աշակերտը և հնարավորություն կունենա Տիրոջն ընդառաջ ելնելու և նրան գրկելու: Հետևաբար Տյառնընդառաջի խորհուրդը նաև Աստծուն սպասելու, նրան մերձենալու և նրա ներկայությունը զգալու մեջ է:

Ուստի, սիրելի՛ քույրեր և եղբայրներ, անվարան, առանց դույզն-ինչ տատանվելու, գնանք Տիրոջ կենսատու և անմար լույսին ընդառաջ և ամեն ժամ աղոթենք, որ Աստված մեզ էլ գթա և արժանացնի այն անհուն խնդությանն ու բերկրանքին, որն ապրեց Սիմեոն ծերունին մանկանը գրկելու ժամանակ:

Տիրոջ սերն ու անսահման ողորմությունն ամենքիս հետ լինեն. ամէն:

Տեր Զաքարիա վարդապետ Բաղումյան