Փոքրիկ զոհողությունների մեծ արժեքը

«Լվացվածին ուրիշ բան պետք չէ, բայց միայն ոտքերը լվանալ» (Հովհ. 13.10):

Ա.

Երբ Պետրոսը, Հիսուսի սաստող նկատողությունից ազդված, ջերմագին ցանկություն է հայտնում, որ Հիսուս ոչ միայն նրա ոտքերը, այլև գլուխն ու ձեռքերն էլ լվանա, իբրև բնաբան ընտրված այս հակիրճ դիտողությամբ Փրկիչը փակում է հարցը՝ միևնույն ժամանակ առաքյալների ողջ խմբին ավանդելով մի պատգամ, որում բովանդակվում է ոտնլվայի խորհրդի բարոյական ողջ արժեքը:

Օրինակը վերցված է կյանքի սովորական մի պարագայից: Լոգանք ընդունողը իբրև վերջին գործողություն պետք է ոտքերն էլ լվանա, քանի որ առանց դրա մարմնի լվացումը թերի կլիներ:

Դրվագի իմաստը հետևյալն է. առավելություններով, հոգեկան ու բարոյական բազմապիսի շնորհներով զարդարված լինելը բավական չէ: Եթե դու հոժարակամություն չունես՝ քո շնորհներից բաժին հանելու ուրիշներին, եթե քո մեջ տկար է այլոց օգտակար լինելու և ծառայելու փափագը, ուրեմն զուր է և՛ տաղանդդ, և՛ հավատքդ, և՛ նույնիսկ սիրտդ:

Ինչպես ոտքերի զորեղությունն է անհրաժեշտ մարմինն ու գլուխը վեր պահելու համար, այդպես էլ հույժ կարևոր է ծառայասիրության ոգին մյուս վսեմ հատկությունները արժևորելու համար: Նաբուգոդոնոսորի արձանը կործանվեց, քանի որ թեպետ գլուխը ոսկուց էր, կուրծքը՝ արծաթից, բայց ոտքերը կավից էին: Ծառայասիրության զգացումից է կախված մարդու բարոյական ողջ արժեքը:

Բ.

Այդ զգացումը ծնունդ է տալիս մի շարք գործերի, որոնք թերևս էապես փոքրիկ զոհողություններ կամ երկրորդական պարտականություններ են, սակայն մեծ կարողություն ունեն բարձրագույն առաքինություններն իրենց լրումին հասցնելու տեսանկյունից:

Այստեղ կարելի է մատնանշել դրանցից մի քանիսը, օրինակ՝ բարյացակամությունը, քաղցրաբարոյությունը, բարեկրթությունը և այլն: Չէ՞ որ մեկ բաժակ ջուրը արժեքավոր բան չէ, սակայն ինչպիսի՜ բերկրանք է առաջացնում այն խմողի սրտում, երբ մատուցվում է սիրով: Ավետարանը իբրև այդ արարքի վարձատրություն սահմանում է Երկնքի արքայությունը, այսինքն՝ հոգևոր երանության ողջ գանձարանը:

Ինքնին ի՞նչ արժեք ունի գորովանքով լեցուն արցունքը, որ խոսքի զորությունից էլ տկար է թվում: Բայց ինչպիսի՜ բուժիչ ազդեցություն է այն թողնում տարակույսի ու տրտմության պատճառով ընկճված սրտի խորքում, երբ կարողանում ես այդ արցունքի միջոցով հոգուդ ժպիտը փոխանցել:

Հաճախ կարևորություն չենք տալիս մեր արարքների պարզությանը, բայց դիմացինիդ վստահությունը շահելու համար այդ պարզությունը երբեմն ավելի ազդեցիկ է լինում համայն պերճախոսությունից: Սրտերին տիրելու արվեստն ավելի շուտ հասարակ պարզության մեջ է, քան մտացածին ձևականությունների:

Ֆիզիկական աշխարհում ուժը հաճախ թաքնվում է շա՜տ փոքր արարածների մեջ: Մանրէի թույնն ավելի վտանգավոր է, քան կատաղած գազանի ժահրը: Երկամյա մանկան ուղեղում ավելի շատ գիտակցություն կա, քան փղի վիթխարի գլխում:

Այդպես է նաև բարոյական աշխարհում: Սկզբնապես չնչին սերը, աննշան համակրանքները երբեմն ավելի մեծ հրաշքներ են գործում, քան մեծ ու հանդիսավոր զոհողությունները: Եվ երբեմն էլ փոքրիկ ծառայությունները փառահեղ առաքինություններից ավելի փրկարար դեր են կատարում:

«Լվացվածին ուրիշ բան պետք չէ, բայց միայն ոտքերը լվանալ»:

Գ.

«Հանի՛ր կոշիկներդ ոտքերիցդ, և ապա միայն առաջ գնա»:

Հավատը զորավոր էր Մովսեսի մեջ, նա գիտակից էր իր կոչմանը, բայց այդ ամենը տակավին բավական չէր: Նրան մի բան պակասում էր. ոտքերի մաքրությունն էր դա:

Հավատքի դաշտում, որը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ Աստծու սիրո բոցով սրբագործված կյանքը, կամքի ու սրտի, հոգու և մտքի սքանչելի առաքինությունների կողքին ու դրանց հետ լծորդաբար պիտի հանդես գան նաև կյանքի ու բարքի շնորհները, առանց որոնց մի բան թերի կլինի:

Ինչպես ծաղիկն է մեռնում մի բուռ հողի պակասի պատճառով, այդպես էլ սերն է թառամում մաղձով ու դառնությամբ լցված մթնոլորտում: «Զիջողությամբ և քաղցրաբարոյությամբ ավելի դյուրին է շահել մարդկանց սրտերը, քան փորձի ու գիտության լույսով»,- ասում է Ոսկեբերանը: Դա մարդկային մտքի կառուցվածքն է. այն ընդվզում է ամեն մի խստության դեմ: Ամեն ինչ պետք է քաղցրությամբ լցված լինի և ոչ թե բռնությամբ:

Կոպտությունը ամեն բան կորստյան է մատնում, տրտմեցնում է սրտերը, ատելություն է ծնում և անգամ բարի բան անելիս այնքան տհաճությամբ է դա անում, որ չի կարողանում ուրախացնել այդ բարիքի հասցեատիրոջը: Մինչդեռ քաղցրաբարոյությունն, ընդհակառակը, գրավում է մարդու սիրտը, բացում է այն և իր բարի խորհուրդներով լցնում:

Դա՛ է սերը, դա՛ է քաղցրությունը: Սերը հոգու կյանքն է, հոգին իսկ է: Երկրորդը վաղանցիկ մի շունչ է միայն, բայց առանց դրա առաջինն ապրել չի կարող: Սիրով առլեցուն սիրտն անօգուտ է ջանում, եթե օծված չէ քաղցրությամբ:

Դ.

Առաքինությունների բուն արժեքը նրանց «հաղորդականության» մեջ է: Իրենք իրենց մեջ ամփոփված ու մեկուսացած բարոյական և հոգևոր առավելությունները հավասար են ոչնչության: Ինչպես որ քայլելու համար ոտքն է մարմնին անհրաժեշտ, այդպես էլ հաղորդակցվելու, ուրիշներին «փոխանցվելու» ընդունակությունն է անհրաժեշտ հոգուն:

Որքան էլ հզոր ու կենդանի լինի հավատդ, ի վերջո տանջանք կդառնա քեզ համար, եթե չկարողանաս այն ծառայեցնել մարդկանց սասանված բարոյական արժեքներն ամրապնդելուն: Հույսերդ կվերածվեն պատրանքների, եթե թևածեն միայն երևակայությանդ վանդակում, և ի վերջո սերդ կվերածվի հիմարության, եթե միայն քո սեփական սիրտը կարողանա ջերմացնել:

Գտի՛ր և ընտրի՛ր շնորհներդ տարածելու ուղիները, դրանցից ակնկալած երջանկությունդ ստացիր ա՛յն մխիթարությունից, որն ուրիշները պիտի ստանան քո շնորհիվ:

Չկա ավելի անբարո մտածում, քան այն սկզբունքը, ըստ որի՝ նպատակն արդարացնում է միջոցները: Ո՛չ, որքան վեհ է նպատակը, այնքան ազնիվ պիտի լինեն միջոցները: Տղմոտ խողովակը պղտորում է մաքուր աղբյուրից բխող զուլալ ջուրը: Եթե միջոցներդ անազնիվ են, ապա նպատակդ կորցնում է գաղափարական գեղեցկությունը: «Մաքրի՛ր ոտքերդ»: Այս պարզ խոսքում վսեմ մի պատգամ կա. ազնի՛վ միջոցներով գործադրիր բոլոր բարի նպատակներդ:

Ե.

Մի շարք հին ժողովուրդների համար ոտքերը նաև բարոյական նշանակություն ունեին: «Ոտքերի ամոթխածություն» (pieds pudiques) կոչվող մի զգացում կար, որն ընդգծում էր ոտքերի կարևորությունը: Թեև այդ սովորությունը գործածությունից դուրս եկավ, բայց դրա ազդեցությունը մնաց լեզվի մեջ:

«Ոտք» հասկացությունը երբեմն փոխաբերաբար նշանակում է «ուղղություն, ճանապարհ, ընթացք» և նույնիսկ «նկարագիր»: Երբ Ժողովողն ասում է. «Զգուշացի՛ր ոտքերիցդ», այդ իմաստն է ակնարկում: Այդ միտքն է թաքնված նաև ժողովրդական ողջամիտ խոսքում. «Մարդուն կարելի է դատել ավելի շուտ նրա գնացած վայրերով, քան արտաբերած խոսքերով»: Սողոմոնն էլ ասում է. «Աստված վեց բանից ամենաշատն է գարշում. չարակն նայվածքից, չարախոս լեզվից, չարախոհ սրտից, չարագործ ձեռքից, չարամիտ վկաներից ու չարագնաց ոտքերից»:

Ուրեմն «ոտքերը մաքուր պահել»՝ նշանակում է այս օրվա խորհրդի թելադրանքով կյանքի պարկեշտ ընթացք ունենալ, պարկեշտ ուղղության հետևել և այդպիսով ինքդ քեզ պատրաստել ծառայություն մատուցելու:

Զ.

«Որպեսզի լվացվողը լիովին սրբվի, պետք է ոտքերն էլ լվանա»: Աշակերտներին անթերիորեն ավանդվել էին հոգևոր ու բարոյական պարտականություններ: Քրիստոս, իբրև վերջին պատգամ, ծառայության ու խոնարհության դասն է ուսուցանում: Հիսուսի նպատակն էր հասկացնել, որ աշակերտների ավետարանական բոլոր ներշնչումները առ ոչինչ կդառնային, եթե նրանք չունենային ծառայասիրության վերոնշյալ ոգին:

 

Թորգոմ արք. Գուշակյան, «Դպրեվանքյան քարոզներ», Փարիզ, 1929 թ.

Արևելահայերենի վերածեց Գևորգ սրկ. Կարապետյանը